صورتحساب الکترونیکی مالیاتی در واقع همان فاکتور فروش رسمی است که بهصورت دیجیتالی و از طریق سامانه مؤدیان مالیاتی صادر و ثبت میشود. هدف اصلی از اجرای این طرح، حذف فاکتورهای کاغذی و ایجاد شفافیت کامل در تبادلات مالی و اقتصادی بین مؤدیان است. بر اساس قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان، هر معاملهای که میان اشخاص حقیقی یا حقوقی انجام میشود، باید دارای شماره منحصر بهفرد مالیاتی باشد؛ یعنی هیچ فاکتوری بدون ثبت در حافظه مالیاتی فروشنده معتبر نخواهد بود.
در حقیقت، صورتحساب الکترونیکی جایگزینی قانونی و فناورانه برای فاکتورهای سنتی است که تمام جزئیات معامله، مشخصات خریدار و فروشنده، مبلغ، مالیات و عوارض و زمان صدور را در خود دارد. این سیستم موجب میشود سازمان امور مالیاتی در لحظه از معاملات مطلع شود و مالیات به شکل دقیقتری محاسبه گردد.
از دیگر مزایای این سیستم میتوان به جلوگیری از صدور فاکتورهای صوری، کاهش فرار مالیاتی، تسهیل رسیدگی به پروندهها و کاهش هزینههای نگهداری اسناد اشاره کرد. امروزه این نوع صورتحساب یکی از پایههای اصلی تحول دیجیتال در نظام مالیاتی ایران محسوب میشود و در آینده، مبنای بسیاری از فرآیندهای حسابرسی و اعتبارسنجی مالی خواهد بود.
مشمولین صورتحساب الکترونیکی
بر اساس قانون و بخشنامههای سازمان امور مالیاتی کشور، تمام اشخاص حقیقی و حقوقی فعال اقتصادی که مشمول نظام مالیات بر ارزش افزوده یا مالیات بر درآمد هستند، باید صورتحساب الکترونیکی صادر کنند. با این حال، زمانبندی اجرای این تکلیف برای گروههای مختلف متفاوت بوده است.
در مرحله اول، شرکتها و اشخاص حقوقی از ابتدای مهرماه ۱۴۰۲ ملزم به صدور صورتحساب الکترونیکی شدند. سپس، اشخاص حقیقی دارای دفاتر، صاحبان مشاغل بزرگ، و در نهایت سایر صنوف از ابتدای سال ۱۴۰۳ بهتدریج مشمول این طرح شدند. به بیان سادهتر، هر کسی که فعالیت اقتصادی ثبتشده دارد و درآمد کسب میکند، در نهایت باید فاکتور رسمی خود را از طریق سامانه مؤدیان ثبت و ارسال نماید.
اشخاص مشمول باید دارای کد اقتصادی، شناسه ملی یا شماره ملی، دستگاه کارتخوان متصل به پرونده مالیاتی و نرمافزار مورد تأیید سازمان مالیات باشند تا امکان صدور فاکتور الکترونیکی برای آنها فراهم شود. حتی فروشگاههای کوچک و اصناف خرد نیز به مرور تحت پوشش قرار میگیرند.
عدم رعایت این تکلیف قانونی موجب جریمه، محرومیت از معافیتها و حتی رد دفاتر قانونی میشود. بنابراین، آگاهی از زمانبندی و نحوه اجرای این قانون برای صاحبان مشاغل اهمیت بسیار بالایی دارد، چرا که بخش مهمی از نظم مالیاتی و حسابداری آنها به این سیستم وابسته است.
چه اشخاصی از صدور صورت حساب الکترونیکی معاف هستند
کلیه صاحبان مشاغل که فروش آنها به ازای هر مودی در سال 1402 کمتر از 180 میلیارد ریال و همچنین در سال 1403 کمتر از 144 میلیارد ریال بوده است، مادامی که مجموع فروش کالا و خدمات آنها در آن پرونده در سال 1404 کمتر از 144 میلیارد ریال باشد و از دستگاه کارتخوان بانکی یا درگاه پرداخت الکترونیکی استفاده می کنند، در سال 1404 از صدور و ثبت صورتحساب الکترونیکی نوع اول و دوم در سامانه مودیان معاف خواهند بود.
نحوه صدور صورتحساب الکترونیکی
صدور صورتحساب الکترونیکی فرآیندی است که باید دقیق، زماندار و از طریق سامانه رسمی انجام شود تا شماره مالیاتی معتبر دریافت کند. در گام نخست، مؤدی باید در سامانه مؤدیان ثبتنام کرده و شناسه یکتای حافظه مالیاتی خود را دریافت کند. حافظه مالیاتی در واقع نرمافزار یا سامانهای است که کلیه اطلاعات مالی فروشنده در آن ذخیره میشود و از طریق آن، فاکتورها مستقیماً به سازمان امور مالیاتی ارسال میگردند.
پس از ثبتنام و فعالسازی، مؤدی میتواند با استفاده از نرمافزارهای حسابداری دارای مجوز، یا از طریق پرتال رسمی سامانه، اطلاعات مربوط به فروش، خریدار، مبلغ و مالیات را وارد نماید. سپس سیستم بهطور خودکار برای هر فاکتور شماره منحصر به فرد مالیاتی (شناسه یکتا) صادر میکند. این شناسه همان چیزی است که فاکتور را رسمی و معتبر میسازد.
فاکتورهای صادرشده میتوانند از نوع اول، دوم یا سوم باشند. نوع اول مربوط به معاملات بین فعالان اقتصادی است که در آن اطلاعات کامل خریدار و فروشنده درج میشود. نوع دوم برای فروش به مصرفکننده نهایی است و اطلاعات خریدار محدودتر است. نوع سوم نیز در مورد دستگاههای کارتخوان و پرداختهای مستقیم به کار میرود.
صدور صحیح صورتحساب نهتنها موجب اعتبار مالیاتی فاکتور میشود، بلکه در صورت بروز اختلاف، به عنوان مدرک معتبر قانونی نزد سازمان امور مالیاتی و مراجع قضایی نیز قابل استناد است.
سامانه صورتحساب الکترونیکی
سامانه صورتحساب الکترونیکی که در بستر سامانه مؤدیان مالیاتی کشور فعالیت دارد، زیرساخت اصلی اجرای این طرح است. این سامانه توسط سازمان امور مالیاتی طراحی شده تا ارتباطی مستقیم و امن بین مؤدیان، نرمافزارهای فروش و پایگاه مرکزی دادههای مالیاتی برقرار کند.
در این سامانه، هر مؤدی یک پروفایل اختصاصی دارد که شامل اطلاعات شناسایی، حافظه مالیاتی، لیست فاکتورهای صادره، وضعیت ارسال، تأیید یا رد صورتحسابها و گزارشهای تجمیعی است. تمام دادهها با استانداردهای امنیتی بالا رمزگذاری میشوند تا از سوءاستفاده احتمالی جلوگیری گردد.
یکی از ویژگیهای مهم این سامانه، امکان اتصال نرمافزارهای حسابداری بهصورت مستقیم از طریق API است. این قابلیت باعث میشود صاحبان کسبوکار بتوانند فاکتورهای خود را از داخل نرمافزار حسابداری صادر و همزمان به سامانه مالیاتی ارسال کنند.
علاوه بر این، سامانه مؤدیان امکاناتی مانند مشاهده خطاهای ثبت، پیگیری فاکتورهای برگشتی، گزارشگیری از وضعیت ارسال و بررسی مغایرتها را فراهم کرده است. بدین ترتیب، مودیان نیازی به مراجعه حضوری ندارند و تمامی فرآیندها بهصورت آنلاین انجام میشود. این تحول دیجیتال یکی از مهمترین گامها در جهت کاهش کاغذبازی اداری و افزایش دقت در وصول مالیات کشور محسوب میشود.
بخشنامه صورتحساب الکترونیکی
سازمان امور مالیاتی طی چندین مرحله، بخشنامهها و دستورالعملهای اجرایی متعددی در خصوص نحوه صدور صورتحساب الکترونیکی صادر کرده است. آخرین بخشنامهها با هدف تعیین تکالیف مودیان، زمانبندی اجرا، معرفی گروههای مشمول و نحوه عملکرد حافظه مالیاتی منتشر شدهاند.
در این بخشنامهها، جزئیات فنی نظیر ساختار فاکتورها، قالب اطلاعات الزامی، نحوه امضای دیجیتال، و روش ارسال به سامانه مؤدیان مشخص گردیده است. همچنین برای هر گروه شغلی، زمان مشخصی برای آغاز صدور فاکتور الکترونیکی تعیین شده تا اجرای طرح بهصورت تدریجی و منظم انجام شود.
بر اساس بخشنامههای اخیر، مودیانی که در مهلت مقرر نسبت به ارسال صورتحساب الکترونیکی اقدام نکنند، مشمول جریمهای معادل دو درصد مبلغ هر فاکتور خواهند شد. علاوه بر آن، فاکتورهای فاقد شناسه یکتا نیز از نظر سازمان امور مالیاتی به عنوان فاکتور غیررسمی و بیاعتبار تلقی میشوند.
همچنین، در برخی از بخشنامهها به موضوعات خاص مانند صدور صورتحساب برای معاملات ارزی، صادرات، واردات و خدمات برونمرزی نیز اشاره شده است. این مقررات دائماً بهروزرسانی میشوند، زیرا سازمان امور مالیاتی تلاش دارد تا همسو با تغییرات فناوری، فرآیندهای مالیاتی را نیز بهروز و استاندارد کند.
در نهایت، رعایت مفاد این بخشنامهها برای تمام فعالان اقتصادی الزامی است و عدم تبعیت از آن میتواند پیامدهای مالی و قانونی برای کسبوکارها به همراه داشته باشد.
مزایای صدور صورتحساب الکترونیکی مالیاتی
اجرای نظام صورتحساب الکترونیکی مالیاتی مزایای قابلتوجهی برای مؤدیان، سازمان امور مالیاتی و حتی کل اقتصاد کشور به همراه دارد.
- نخست آنکه با صدور فاکتورهای الکترونیکی، شفافیت اقتصادی افزایش یافته و از صدور فاکتورهای صوری و معاملات غیرواقعی جلوگیری میشود. این امر در نهایت باعث کاهش فساد مالی، تقویت عدالت مالیاتی و افزایش اعتماد عمومی به نظام مالیاتی خواهد شد.
- دوم، مؤدیان میتوانند با استفاده از سامانه مؤدیان، کلیه صورتحسابها، گزارشها و سوابق مالی خود را بهصورت متمرکز و آنلاین مشاهده و مدیریت کنند. این موضوع فرآیند حسابرسی و ارائه اظهارنامه مالیاتی را بهشدت تسهیل مینماید و احتمال خطا یا مغایرت را کاهش میدهد.
- سوم، فاکتورهای الکترونیکی نیاز به چاپ و نگهداری فیزیکی ندارند، بنابراین هزینههای اداری و بوروکراتیک کاهش مییابد. همچنین، با دریافت شناسه یکتای مالیاتی برای هر معامله، امکان استناد قانونی و اثبات اصالت اسناد بسیار سادهتر خواهد بود.
جرایم عدم ارسال صورتحساب الکترونیکی مالیاتی
قانونگذار برای تضمین اجرای طرح، مجازاتها و جرایمی برای مؤدیانی که از صدور یا ارسال صورتحساب الکترونیکی خودداری کنند، در نظر گرفته است.
بر اساس ماده ۲۲ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان، عدم صدور صورتحساب الکترونیکی یا ارسال ناقص اطلاعات، تخلف مالیاتی محسوب میشود و مشمول جریمه است.
از جمله جرایم و پیامدهای قانونی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- جریمه نقدی معادل ۲ درصد مبلغ هر صورتحساب صادرنشده؛
- محرومیت از معافیتها و تسهیلات مالیاتی؛
- جریمه به علت تأخیر در ارسال صورتحسابها به سامانه؛
- غیرقابلقبول شدن هزینهها در دفاتر مالیاتی؛ و در موارد تکرار، ارجاع پرونده به مراجع انتظامی و تعزیراتی.
سازمان امور مالیاتی معمولاً در ابتدا اخطار و تذکر صادر میکند، اما در صورت تداوم تخلف، جرایم سنگین اعمال خواهد شد.
آموزش گام به گام صدور صورتحساب الکترونیکی مالیاتی
فرآیند صدور صورتحساب الکترونیکی مالیاتی ممکن است در نگاه اول پیچیده به نظر برسد، اما با انجام مراحل زیر بهصورت گامبهگام، بسیار ساده و قابل انجام است:
- گام اول: ورود به سامانه مؤدیان از طریق نشانیtax.gov.ir و ثبتنام اولیه با استفاده از شماره اقتصادی.
- گام دوم: دریافت یا تمدید گواهی امضای الکترونیکی (توکن) از مراکز مجاز صدور گواهی دیجیتال.
- گام سوم: ثبت اطلاعات پایه شامل نام کسبوکار، کد اقتصادی خریدار و فروشنده، نوع فعالیت و کد کالا یا خدمت.
- گام چهارم: انتخاب یکی از نرمافزارهای مورد تأیید سازمان مالیاتی (مانند نرمافزارهای فروشگاهی یا حسابداری) و اتصال آن به سامانه مؤدیان.
- گام پنجم: صدور صورتحساب در نرمافزار با درج دقیق اطلاعات مالیاتی شامل مبلغ، نرخ مالیات بر ارزش افزوده و سایر جزئیات.
- گام ششم: ارسال خودکار یا دستی صورتحساب به سامانه مالیاتی و دریافت شناسه یکتای صورتحساب.
- گام هفتم: بررسی وضعیت تأیید یا رد صورتحساب در پنل کاربری مؤدی و نگهداری نسخه دیجیتال آن برای سوابق مالی.
در صورت مواجهه با خطا، سامانه پیام مشخصی صادر میکند و تا اصلاح موارد، صورتحساب نهایی تأیید نمیشود.
بنابراین بهتر است مؤدیان در ابتدای کار از خدمات مشاوران مالیاتی یا حسابداران خبره استفاده کنند تا فرآیند ثبت و ارسال بدون اشکال انجام گیرد.
کلام پایانی
اجرای طرح صورتحساب الکترونیکی گامی بزرگ در مسیر شفافسازی مالی، جلوگیری از فرار مالیاتی و تسهیل فرآیند نظارت اقتصادی در کشور است.
با این حال، آشنایی مؤدیان با سامانه، نحوه ثبت اطلاعات و رعایت مقررات مربوطه اهمیت فراوانی دارد، زیرا کوچکترین خطا در ثبت یا تأخیر در ارسال، میتواند موجب جریمههای مالیاتی شود.
پیشنهاد میشود مؤدیان محترم با استفاده از خدمات حسابداران و مشاوران مالیاتی معتبر، فرآیند صدور و ثبت صورتحسابهای خود را بهصورت دقیق و منظم انجام دهند تا از بروز مشکلات احتمالی در آینده جلوگیری شود
