مالیات پزشکان در سالهای اخیر به یکی از چالشبرانگیزترین موضوعات نظام مالیاتی کشور تبدیل شده است. پزشکان به دلیل ماهیت فعالیت حرفهای و درآمد نسبتاً بالا، از گروههایی هستند که سازمان امور مالیاتی توجه ویژهای به شفافیت مالی آنها دارد. از سوی دیگر، پزشکان اغلب تمرکز خود را بر فعالیت درمانی گذاشته و کمتر فرصت یا آگاهی کافی برای مدیریت دقیق امور مالیاتی دارند. همین امر باعث میشود برخی از آنان بدون قصد تخلف، با جرایم مالیاتی روبهرو شوند. شناخت دقیق قوانین مالیات پزشکان، نحوه محاسبه، مهلتها و معافیتها میتواند از بروز مشکلات و جرایم سنگین جلوگیری کند. در این مقاله تلاش شده تمام ابعاد موضوع از دید یک مشاور مالیاتی بررسی شود تا پزشکان و مؤسسات درمانی بتوانند با اطمینان کامل تکالیف مالیاتی خود را انجام دهند.
مالیات پزشکان بر چه مبنایی محاسبه میشود؟
بر اساس قانون مالیاتهای مستقیم، پزشکان در دسته صاحبان مشاغل آزاد قرار میگیرند و موظفاند هر سال درآمد خالص خود را به سازمان امور مالیاتی اعلام کنند. مبنای محاسبه مالیات، درآمد مشمول مالیات است که از کسر هزینههای قابل قبول از کل درآمد سالانه بهدست میآید. برای مثال، درآمد حاصل از ویزیت بیماران، انجام عمل جراحی، خدمات زیبایی یا آزمایشها در مجموع درآمد محسوب میشود، اما هزینههایی مانند اجاره مطب، خرید تجهیزات، حقوق منشی یا پرستار از آن کسر میشود. پس از تعیین سود خالص، نرخهای پلکانی مالیات ماده ۱۳۱ قانون اعمال میشود. دانستن این مبنا به پزشکان کمک میکند تا بدانند چطور هزینههای واقعی خود را مستندسازی کرده و از افزایش غیرمنطقی مالیات جلوگیری کنند.
تفاوت مالیات پزشکان با سایر مشاغل
پزشکان از نظر قانون در زمره صاحبان مشاغل هستند، اما ویژگیهای خاصی دارند که باعث تفاوت در رسیدگی مالیاتی میشود. برای مثال، بسیاری از پزشکان درآمد نقدی دارند و گردش مالی آنها از طریق کارتخوانهای ثبتشده در مطب انجام میشود. از سال ۱۳۹۸ به بعد، نصب دستگاه کارتخوان مخصوص و اتصال آن به پرونده مالیاتی الزامی شده است. در نتیجه، تمامی تراکنشهای بانکی پزشک در سامانه مالیاتی ثبت و تحلیل میشود. همچنین سازمان امور مالیاتی به دلیل حساسیت افکار عمومی نسبت به مالیات پزشکان، معمولاً بررسی دقیقتری از دفاتر و حسابهای آنان انجام میدهد.
الزام پزشکان به نصب کارتخوان و سامانه مالیاتی
بر اساس قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان، کلیه پزشکان موظف به استفاده از دستگاه کارتخوان متصل به پرونده مالیاتی هستند. این قانون با هدف شفافیت درآمد و جلوگیری از فرار مالیاتی تصویب شد. پزشک باید کارتخوان خود را در سامانه «my.tax.gov.ir» ثبت کند تا تراکنشهای مالی به نام او در پرونده مالیاتی درج شود. عدم ثبت دستگاه یا استفاده از کارتخوان دیگران تخلف محسوب شده و میتواند منجر به جریمه سنگین، حتی تا ۲٪ از مبلغ تراکنشهای ثبتنشده شود. علاوه بر این، از سال ۱۴۰۲ صورتحسابهای الکترونیکی و فاکتور رسمی نیز باید از طریق سامانه مؤدیان صادر شود تا سازمان مالیاتی بتواند گردش مالی واقعی پزشکان را ردیابی کند.
ثبتنام پزشکان در سامانه مؤدیان و پایانه فروشگاهی
تمام پزشکان موظفاند در سامانه مؤدیان و پایانه فروشگاهی ثبتنام کنند. این سامانه همان پایگاه رسمی سازمان امور مالیاتی است که برای صدور صورتحساب الکترونیکی طراحی شده است. پزشک باید ابتدا در سامانه پیشثبتنام مالیاتی پرونده تشکیل دهد، سپس کد اقتصادی و شناسه یکتای مالیاتی خود را دریافت کند. پس از آن، کارتخوان، نرمافزار صدور فاکتور و در نهایت دفتر یا کلینیک در سامانه ثبت میشود. هدف این سامانه ایجاد شفافیت، حذف اظهارنامههای غیرواقعی و جلوگیری از صدور فاکتورهای صوری است. ثبت صحیح اطلاعات در این سامانه باعث میشود پزشک هنگام رسیدگی، با مالیات واقعی و منصفانه مواجه شود و نیاز به دفاع طولانی از پرونده خود نداشته باشد.
مالیات بر درآمد پزشکان چگونه محاسبه میشود؟
محاسبه مالیات پزشکان به این صورت است که ابتدا کل درآمد ناخالص سالانه تعیین میشود، سپس هزینههای مرتبط با فعالیت درمانی از آن کسر میگردد. نتیجه این کسر، سود خالص یا درآمد مشمول مالیات است. سپس طبق ماده ۱۳۱ قانون مالیاتهای مستقیم نرخ پلکانی مالیات اعمال میشود:
۱۵٪ تا ۵۰ میلیون تومان، ۲۰٪ برای مازاد تا ۱۰۰ میلیون، و ۲۵٪ برای بالاتر از آن. البته این نرخها ممکن است بسته به تغییرات سالیانه متفاوت باشند. برای مثال، اگر پزشکی در سال ۵۰۰ میلیون تومان سود خالص داشته باشد، حدود ۱۱۰ میلیون تومان مالیات باید پرداخت کند. داشتن دفاتر قانونی، فاکتورهای خرید و مدارک هزینهای باعث میشود مالیات بر اساس واقعیت تعیین شود، نه بهصورت علیالرأس.
مالیات پزشکان شاغل در بیمارستانها و کلینیکها
پزشکانی که در بیمارستان یا کلینیک خصوصی فعالیت میکنند، از نظر مالیاتی به دو گروه تقسیم میشوند: پزشکان حقوقبگیر و پزشکان طرف قرارداد درصدی. اگر پزشک بهصورت حقوقبگیر استخدام شده باشد، مالیات او توسط کارفرما (بیمارستان) کسر و پرداخت میشود. اما اگر پزشک درصدی از درآمد بیماران را دریافت کند، خودش مکلف به ارائه اظهارنامه و پرداخت مالیات است. در این حالت باید قرارداد همکاری با بیمارستان را در پرونده مالیاتی ثبت کند. یکی از اشتباهات رایج این است که پزشکان درصدی تصور میکنند چون بیمارستان از درآمد سهم میگیرد، مالیات هم پرداخت شده است، در حالیکه مسئولیت اصلی همچنان با پزشک است.
معافیتهای مالیاتی پزشکان
قانونگذار برای حمایت از فعالیتهای درمانی، معافیتهایی برای پزشکان در نظر گرفته است. برای نمونه، پزشکانی که در مناطق محروم یا کمتر توسعهیافته فعالیت میکنند، تا ده سال از پرداخت مالیات معاف هستند. همچنین درآمد ناشی از خدمات درمانی در مراکز خیریه و بیمارستانهای دولتی از مالیات معاف است. علاوه بر این، هزینههای درمانی بیماران خاص که از سوی وزارت بهداشت تأیید شده، در زمره فعالیتهای معاف محسوب میشود. استفاده از این معافیتها منوط به ارائه مدارک معتبر و ثبت در اظهارنامه سالانه است. بسیاری از پزشکان به دلیل بیاطلاعی از این مزایا، مالیات اضافی پرداخت میکنند.
در این قسمت، به تفکیک شرایط و معافیتهای مالیاتی برای پزشکان استخدامی و غیراستخدامی (مستقل) میپردازیم:
پزشکان استخدامی
پزشکان استخدامی که در مراکز درمانی دولتی یا خصوصی فعالیت میکنند و حقوق ثابت دریافت میکنند، تحت قانون مالیاتهای مستقیم از معافیت های مالیاتی ویژهای برخوردارند. پزشکان دارای حقوق ثابت مشمول معافیتهای پلکانی مالیات حقوق هستند.این معافیتها بر اساس ماده ۸۴ قانون مالیاتهای مستقیم و سقف معافیتهای سالانه تعیین میشوند. بر اساس ماده ۸۴ این قانون، سقف معافیت مالیات بر حقوق برای سال ۱۴۰۳ معادل ۱،۴۴۰،۰۰۰،۰۰۰ ریال تعیین شده است که بهصورت ماهانه در حقوق پزشکان لحاظ میشود. علاوه بر این، برخی مزایای غیرنقدی مانند کمک هزینه مسکن، حق غذا و کمکهای رفاهی در شرایط خاص از مالیات معاف هستند. این معافیتها با هدف کاهش بار مالیاتی و ایجاد انگیزه برای فعالیت بیشتر پزشکان در بخش درمانی طراحی شدهاند.
پزشکان غیراستخدامی
پزشکان غیر استخدامی که به صورت مستقل فعالیت میکنند و با مراکز درمانی و بیمارستانها قرارداد استخدامی ندارند، صاحبان مشاغل محسوب میشوند. این گروه از معافیت مالیاتی موضوع ماده 101 قانون مالیات های مستقیم بهرهمند میشوند. براساس قانون بودجه سال ۱۴۰۳، سقف این معافیت برای مودیان ۱،۴۴۰،۰۰۰،۰۰۰ ریال تعیین شده است. بنابراین مالیات تکلیفی این اشخاص به عنوان علیالحساب محاسبه شده و در زمان اظهارنامه مالیاتی، تخفیفات یا معافیتهای قانونی اعمال میشود.
جرایم مالیاتی پزشکان و پیامدهای عدم اظهار درآمد
عدم ثبت کارتخوان، ندادن اظهارنامه یا پنهان کردن درآمد میتواند منجر به جریمههای سنگین شود. طبق قانون، جریمه عدم تسلیم اظهارنامه در موعد مقرر ۳۰٪ مالیات متعلقه است و غیرقابل بخشش میباشد. همچنین اگر سازمان امور مالیاتی متوجه کتمان درآمد شود، علاوه بر مالیات، جریمهای معادل ۲۰ تا ۵۰ درصد مبلغ مکتوم تعیین میکند. در موارد تخلف عمدی، ممکن است پرونده به مراجع قضایی نیز ارجاع داده شود. بنابراین بهترین راه، انجام تکالیف قانونی در زمان مقرر و مستندسازی کامل درآمد و هزینه است تا نیازی به دفاع طولانی در هیأت حل اختلاف نباشد.
راهکارهای قانونی کاهش مالیات پزشکان
کاهش مالیات به معنی فرار مالیاتی نیست، بلکه استفاده هوشمندانه از ابزارهای قانونی است. ثبت تمامی هزینهها، انعقاد قرارداد رسمی با کارکنان، بیمه کردن پرسنل، داشتن اجارهنامه رسمی مطب و خرید تجهیزات درمانی از جمله روشهای مؤثر برای کاهش مالیات است. پزشکان میتوانند با ایجاد پرونده هزینههای ثابت (مانند اجاره و قبوض) و هزینههای متغیر (مانند مواد مصرفی و تعمیرات تجهیزات) مالیات واقعی خود را کمتر کنند. استفاده از مشاوران مالیاتی نیز باعث میشود اظهارنامه دقیقتر تنظیم شود و از جرایم پیشگیری گردد.
نمونه محاسبه مالیات پزشک
فرض کنید یک پزشک عمومی در سال ۱۴۰۳ حدود ۱ میلیارد تومان درآمد و ۴۰۰ میلیون تومان هزینه دارد. درآمد خالص او ۶۰۰ میلیون تومان است. بر اساس نرخهای ماده ۱۳۱، مالیات او حدود ۱۳۵ میلیون تومان خواهد بود. اگر پزشک بتواند هزینههای واقعی دیگری مانند بیمه کارمندان یا خرید تجهیزات را مستند کند و آن را در دفاتر بیاورد، ممکن است مالیات نهایی به حدود ۱۰۰ میلیون تومان کاهش یابد. این مثال نشان میدهد چقدر مستندسازی هزینهها در کاهش مالیات مؤثر است.
نقش مشاور مالیاتی در پرونده پزشکان
پرونده مالیاتی پزشکان پیچیدهتر از سایر مشاغل است، زیرا معمولاً شامل چند منبع درآمد (مطب، بیمارستان یا کلینیک) میشود. مشاور مالیاتی متخصص میتواند با بررسی دقیق گردش حساب، دفاتر و اسناد، مالیات واقعی را محاسبه و از جرایم جلوگیری کند. همچنین در صورت صدور برگ تشخیص ناعادلانه، مشاور یا مؤسسه مالیاتی میتواند در هیأت حل اختلاف مالیاتی از پزشک دفاع کند. استفاده از خدمات حرفهای علاوه بر صرفهجویی مالی، باعث آرامش خاطر پزشک و تمرکز بر فعالیت درمانی میشود.
کلام پایانی
پزشکان باید بدانند که مالیات بخشی از نظام مالی کشور است و با شفافیت مالی میتوان از مشکلات بعدی جلوگیری کرد. ثبت دقیق درآمد، نگهداری اسناد، ارسال اظهارنامه در موعد مقرر و استفاده از سامانه مؤدیان از مهمترین اصول است. فرار مالیاتی ممکن است در کوتاهمدت سودمند بهنظر برسد، اما در بلندمدت اعتبار حرفهای و حتی مجوز فعالیت را تهدید میکند. بهتر است هر پزشک سالانه یک حسابدار یا مشاور مالیاتی مطمئن داشته باشد تا پرونده او همیشه منظم و مطابق با قانون باشد.
