مالیات حقوق یکی از مهمترین و پرتکرارترین انواع مالیاتهایی است که در نظام مالیاتی ایران اجرا میشود. هر کارفرما موظف است بخشی از حقوق کارکنان خود را به عنوان مالیات کسر و به سازمان امور مالیاتی پرداخت کند. از طرفی، حقوقبگیران نیز باید بدانند چه مقدار از حقوقشان معاف است و چقدر باید مالیات بپردازند.
مالیات حقوق چیست؟
مالیات حقوق، مالیاتی است که بر درآمد افراد از محل حقوق، مزایا، پاداش، اضافهکاری، کارانه و… تعلق میگیرد. این مالیات به صورت مستقیم و تصاعدی است؛ یعنی هر چه درآمد بیشتر باشد، درصد مالیات نیز بیشتر میشود. مطابق قانون مالیاتهای مستقیم، کارفرما موظف است مالیات حقوق را ماهانه محاسبه، کسر و به اداره مالیات پرداخت کند.
مالیات بر حقوق همانطور که از نام آن پیداست، به آن مقدار مالیاتی اطلاق میشود که اشخاص مختلف در شرایط متفاوت و بسته به شغل مورد نظر، باید به دولت پرداخت کنند. این مبلغ پرداختی بسته به حقوق فرد، شرایط و بیمه او میتواند تغییر کند. در قانون تعریف مشخصی برای هر یک از گروههای پرداخت کننده مالیات وجود دارد که تعریف خواهیم کرد.
طبق ماده 82 قانون مالیاتهایی که به صورت مستقیم پرداخت میشوند، در سال 1394 برای آخرین بار بازنگری و بهروز رسانی شده است که در حال حاضر آخرین نسخه آن اجرا میشود. این مالیات طبق قانون به درآمدی تعلق میگیرد که یک شخص (حقیقی) در قبال انجام کار و خدمات به شخص ثانویه (حقیقی یا حقوقی) به صورت نقدی یا غیر نقدی پرداخت میکند. مالیات بر حقوق و دستمزد به عنوان یک تکلیف بر عهده شهروندان مذکور در نظر گرفته میشود و لازم الاجرا است
چه کسانی مشمول مالیات بر حقوق هستند؟
افراد زیادی فکر میکنند فقط کارمندان رسمی یا شرکتهای بزرگ مشمول مالیات حقوق هستند، اما واقعیت این است که هر کسی که از راه اشتغال، حقوق یا مزایا دریافت میکند، مشمول مالیات حقوق است؛ مگر اینکه بهطور خاص، از آن معاف شده باشد. در ادامه، به زبان ساده توضیح میدهم چه کسانی مشمول مالیات بر حقوق هستند و چه کسانی نیستند.
طبق ماده ۸۲ قانون مالیاتهای مستقیم، هر فردی که بابت اشتغال در مؤسسات دولتی یا خصوصی، دستمزد یا حقوق دریافت کند، مشمول مالیات حقوق خواهد بود.
افراد مشمول شامل این گروهها میشوند:
- کارمندان دولت : رسمی، پیمانی یا قراردادی ، کارمندان وزارتخانهها، سازمانها، نهادها و شرکتهای دولتی
- کارکنان شرکتهای خصوصی : استخدام تماموقت یا پارهوقت ، با قرارداد دائم، موقت یا ساعتی (در صورت وجود رابطه استخدامی)
- پزشکان، مهندسان و اعضای هیئتعلمی: در صورتی که حقوقبگیر هستند و رابطه استخدامی دارند
- پرسنل نهادهای عمومی غیردولتی : مثل شهرداریها، سازمان تأمین اجتماعی، سازمان نظام مهندسی و…
- کارکنان نهادهای نظامی، انتظامی، قضایی : با هر درجه و ردهای که از سازمان خود حقوق ثابت میگیرند
- کارگران شاغل در کارخانهها، کارگاهها و پروژههای عمرانی : حتی اگر بهصورت روزمزد یا پروژهای کار میکنند، در صورت تکرار و استمرار کار، مشمول مالیات حقوق هستند
- مشاوران و نیروهای قراردادی : اگر رابطه استخدامی دارند (یعنی تابع دستور کارفرما هستند)، مالیات آنها باید طبق حقوق محاسبه شود ، اگر رابطه استخدامی نداشته باشند، مشمول مالیات تکلیفی (ماده ۱۰۴) میشوند
چه کسانی مشمول مالیات حقوق نیستند؟
- افرادی که درآمدشان از محل حقوق نیست مثلاً فروشنده، مغازهدار، فریلنسر، مشاغل آزاد و اشخاص حقیقی مشمول مالیات مشاغل (نه حقوق)
- حقوقبگیرانی که درآمدشان کمتر از سقف معافیت است در سال ۱۴۰۴، اگر حقوق ماهیانه شما کمتر از ۲۴ میلیون تومان باشد، مشمول مالیات نیستید.
- بازنشستگان: حقوق بازنشستگی از صندوقهای بازنشستگی رسمی، از مالیات معاف است. اما اگر فرد بازنشسته دوباره در جایی شاغل شود، درآمد جدید او مشمول مالیات خواهد بود.
- کارکنان خارجی در برخی شرایط خاص : در صورت برخورداری از معافیتهای دوجانبه یا قراردادهای خاص بینالمللی
- نیروهای داوطلب یا خیریههایی که کار رایگان انجام میدهند: چون اصلاً حقوقی دریافت نمیکنند، مشمول مالیات نیستند.
نرخ مالیات حقوق در سال ۱۴۰۴ چقدر است؟
تا تاریخ تنظیم این مقاله (شهریور ۱۴۰۴)، نرخ مالیات حقوق بر اساس قانون بودجه ۱۴۰۴ و قانون مالیاتهای مستقیم به شرح زیر می باشد:
- درآمد ماهیانه تا ۲۴ میلیون تومان بهطور کامل از مالیات حقوق معاف است.
- درآمد بین ۲۴ تا ۳۰ میلیون تومان در ماه به مازاد ۲۴ میلیون تومان، نرخ ۱۰ درصد مالیات تعلق میگیرد.
- درآمد بین ۳۰ تا ۳۸ میلیون تومان در ماه به مازاد ۳۰ میلیون تومان، نرخ ۱۵ درصد مالیات تعلق میگیرد.
- درآمد بین ۳۸ تا ۵۰ میلیون تومان در ماه به مازاد ۳۸ میلیون تومان، نرخ ۲۰ درصد مالیات تعلق میگیرد.
- درآمد بین ۵۰ تا حدود ۶۶.۶ میلیون تومان در ماه به مازاد ۵۰ میلیون تومان، نرخ ۲۵ درصد مالیات تعلق میگیرد.
- درآمد بالاتر از حدود ۶۶.۶ میلیون تومان در ماه به مازاد آن ، نرخ 35 درصد مالیات تعلق می گیرد.
معافیتهای مالیاتی حقوق شامل چه مواردی است؟
علاوه بر معافیتهای مربوط به مبلغ درآمد، برخی مزایای شغلی نیز از پرداخت مالیات معاف هستند، از جمله:
- حق اولاد (تا سه فرزند)
- حق مسکن، حق ایابوذهاب و بن کارگری (در حد مصوبه وزارت کار)
- هزینه مأموریت (در صورتی که مستند باشد)
- کمکهزینهها و پاداشهای غیرمستمر در حد معقول
- پاداش پایانخدمت و سنوات بازنشستگی
مالیات حقوق در مورد قراردادهای ساعتی و پروژهای چگونه است؟
افراد دارای قرارداد ساعتی، پروژهای یا مشاورهای نیز مشمول مالیات حقوق میشوند، اگر رابطه استخدامی مستمر با کارفرما داشته باشند. اگر رابطه همکاری صرفاً پروژهای و کوتاهمدت باشد، ممکن است مشمول مالیات ماده ۱۰۴ یا ماده ۱۰۰ شوند. برای تعیین نوع مالیات، نوع قرارداد، میزان استقلال شغلی و تکرار همکاری اهمیت دارد.
حالت اول: رابطه استخدامی وجود دارد
اگر فرد بهطور مستمر و با تبعیت سازمانی (مثلاً رعایت ساعات کاری، داشتن سرپرست، محل ثابت کار و…) در یک شرکت یا سازمان فعالیت میکند، حتی اگر قراردادش ساعتی یا پروژهای باشد: این همکاری بهعنوان حقوق تلقی میشود. کارفرما موظف است مالیات را طبق مقررات حقوقبگیران محاسبه و کسر کرده و هر ماه آن را به اداره مالیات پرداخت کند. در این حالت، نرخ مالیات همان نرخ تصاعدی مالیات حقوق است. ارسال لیست مالیات ماهیانه و ارائه فیش حقوقی الزامی است.
حالت دوم: رابطه پیمانکاری یا مشاورهای بدون استخدام
اگر شخصی بدون تبعیت استخدامی، فقط برای یک پروژه، فعالیتی خاص انجام دهد (مثلاً طراحی سایت، انجام حسابرسی، مشاوره چند ساعته، نوشتن قرارداد و…) و حقالزحمه دریافت کند: این درآمد مشمول ماده ۱۰۴ قانون مالیاتها است (مربوط به قراردادهای پیمانکاری و ارائه خدمات مستقل. کارفرما موظف است ۳٪ از مبلغ قرارداد را به عنوان مالیات تکلیفی کسر و به اداره مالیات پرداخت کند. فرد دریافتکننده وجه، موظف است خودش اظهارنامه عملکرد سالانه بدهد. این افراد معمولاً بیمه ندارند و مشمول مزایای استخدامی نیستند.
آیا مالیات حقوق را میتوان کاهش داد یا از آن معاف شد؟
در پاسخ به این پرسش باید گفت که بله، میتوان مالیات حقوق را کاهش داد یا از آن معاف شد، اما فقط در چهارچوب قانون. هر گونه اقدام خارج از قانون، ممکن است فرار مالیاتی محسوب شود و پیگرد داشته باشد. در ادامه، روشهای قانونی، عملی و مطمئن برای کاهش یا معافیت از مالیات حقوق را توضیح میدهم:
کاهش یا حذف کامل مالیات حقوق فقط در چهارچوب قانون ممکن است. راهکارهای قانونی برای کاهش مالیات حقوق شامل:
- استفاده از سقف معافیت قانونی
- مستندسازی هزینههای معاف
- اصلاح ساختار حقوق و دستمزد (جایگزینی مزایا بهجای حقوق ثابت)
- مشاوره با کارشناس یا وکیل مالیاتی
راههای قانونی برای کاهش یا معافیت مالیات حقوق
استفاده از سقف معافیت سالانه
هر سال دولت مبلغی را به عنوان معافیت مالیاتی حقوق تعیین میکند. در سال ۱۴۰۴، این سقف ۲۴ میلیون تومان در ماه است.اگر حقوق شما زیر این عدد باشد، بهطور کامل از مالیات معاف هستید. پس از آن، مالیات به صورت پلکانی (۱۰٪ تا ۳۵٪) اعمال میشود. لذا حقوقبگیران میتوانند از طریق مدیریت مزایا، بخشی از دریافتی را در این سقف نگه دارند.
پرداخت مزایا به جای افزایش حقوق پایه
برخی مزایا طبق قانون از مالیات معاف هستند، مثلاً: حق اولاد ، حق مسکن و ایابوذهاب (در چارچوب مصوبه وزارت کار) پاداش پایانخدمت ، هزینه مأموریت و آموزش بن کارگری . اگر بخشی از دریافتی بهجای حقوق، به این شکل پرداخت شود، مالیات کاهش مییابد.
مدیریت ساختار حقوق و دستمزد
کارفرما میتواند بخشی از پرداختیها را بهصورت پرداختهای غیرمستمر یا فصلی تنظیم کند تا مشمول معافیت یا نرخ پایینتر شود.همچنین تقسیم درآمد بین چند بخش (حقوق پایه + مزایا + رفاهیات) میتواند فشار مالیاتی را کم کند، البته اگر قانونی و مستند باشد.
درخواست اصلاح لیست مالیات
گاهی کارفرما اشتباه لیست حقوقی را ارسال میکند و عدد بالاتری به عنوان حقوق ثبت میشود. در این صورت: میتوان از کارفرما خواست لیست اصلاحی ارسال کند. در صورت عدم همکاری، با ارائه مستندات به اداره مالیات اعتراض کنید.
مسئولیت مالیاتی کارفرما در قبال حقوق کارکنان چیست؟
✅ کارفرما مکلف است:
- لیست حقوق و مالیات هر ماه را حداکثر تا پایان ماه بعد به سازمان امور مالیاتی ارسال کند.
- مالیات کسرشده را بهموقع پرداخت نماید.
- در صورت تأخیر، جریمه دیرکرد و عدم ارسال لیست شامل حال او خواهد شد.
✅ عدم ارسال لیست یا پرداخت مالیات میتواند منجر به:
- جریمه ۲ درصدی مالیات پرداختنشده
- جریمه ۱.۵ درصدی به ازای هر ماه تأخیر
- طرح پرونده در هیأتهای حل اختلاف مالیاتی شود
روش ارسال لیست مالیات حقوق چگونه است؟
روش ارسال لیست مالیات حقوق، یکی از تکالیف مهم کارفرمایان در ایران است. طبق قانون، هر کارفرما موظف است لیست حقوق و مزایای پرداختی به کارکنان را به صورت ماهانه برای سازمان امور مالیاتی ارسال کند. اگر این کار بهموقع انجام نشود، مشمول جریمههای سنگین خواهد شد. در ادامه، به زبان ساده و گامبهگام توضیح میدهم چگونه لیست مالیات حقوق را ارسال کنید.
آمادهسازی اطلاعات کارکنان
برای ارسال لیست مالیات، ابتدا باید اطلاعات زیر را آماده کنید:
✅ نام و نام خانوادگی کارکنان
✅ شماره ملی
✅ شماره بیمه
✅ میزان حقوق و مزایا (پایه، اضافهکار، مزایای نقدی و غیرنقدی)
✅ مبلغ مالیات کسر شده از هر فرد
✅ جمع کل پرداختی و کسورات
تهیه فایل الکترونیکی لیست حقوق
سازمان امور مالیاتی، تنها فرمت خاصی را قبول میکند که فایل XML است.
برای تهیه این فایل میتوانید از روشهای زیر استفاده کنید:
- نرمافزارهای حسابداری (مثل سپیدار، همکاران سیستم، هلو، رافع و)
- اکسل همراه با برنامه تولید فایل XML
- سامانه سازمان مالیاتی (برای ایجاد فایل)
اگر از نرمافزار استفاده نمیکنید، باید به صورت دستی و طبق استاندارد سازمان، فایل را تهیه کنید.
ورود به سامانه TTMS سامانه مالیات بر درآمد حقوق
آدرس سامانه: https://salary.tax.gov.i یا از طریق درگاه ملی مالیات وارد شوید.
در این سامانه:
- باید با نام کاربری و رمز عبور سازمانی (کد اقتصادی) وارد شوید
- اطلاعات سال و ماه مورد نظر را انتخاب کنید
- فایل XML حقوق را بارگذاری کنید
- وضعیت ارسال را بررسی کرده و در صورت تأیید، رسید دریافت کنید
پرداخت مالیات کسر شده
پس از ارسال موفق لیست، سامانه به شما اعلام میکند که چقدر باید بابت مالیات پرداخت کنید. میتوانید از طریق درگاه بانک یا دستگاههای POS سازمان مالیاتی پرداخت کنید ، پس از پرداخت، رسید رسمی دریافت میکنید که نشاندهنده انجام کامل تکلیف است
عواقب عدم ارسال لیست یا تأخیر
اگر لیست حقوق را بهموقع ارسال نکنید یا پرداخت مالیات انجام نشود، با این مشکلات مواجه میشوید:
- جریمه ۲ درصدی مبلغ پرداختنشده
- جریمه تأخیر ۱.۵ درصد در ماه
- مشکلات در حسابرسی مالیاتی و احتمال رد دفاتر
- محرومیت از برخی معافیتهای مالیاتی
نکات مهم برای ارسال صحیح لیست حقوق
✅ حتماً قبل از ارسال، حقوق و مالیات هر فرد را دقیق محاسبه کنید
✅ اگر تغییری در حقوق افراد ایجاد شده، بهموقع در لیست لحاظ شود
✅ مزایای معاف را از مزایای مشمول جدا کنید
✅ از نرمافزار معتبر یا مشاور حرفهای برای تهیه فایل XML استفاده کنی
تخلفات رایج کارفرماها در مالیات حقوق
تخلفات کارفرما در حوزه مالیات حقوق، یکی از موضوعات حساس و پرچالش در امور مالیاتی است. این تخلفات معمولاً منجر به جریمههای سنگین، پروندههای هیأت حل اختلاف و حتی مسئولیت کیفری میشوند. در ادامه، رایجترین تخلفات و نحوه جلوگیری از آنها را بررسی میکنیم.
⚠️ عدم پرداخت مالیات حقوق کارکنان: برخی کارفرماها، بهدلایل مالی یا سهلانگاری، مالیات حقوق را پرداخت نمیکنند. پیامد آن جریمه تأخیر، مشمولیت مالیاتی شخص کارفرما و پرونده در هیأت حل اختلاف است.
📄 ارسال نکردن لیست حقوق به سازمان امور مالیاتی: حتی اگر مالیات کسر و پرداخت شده باشد، ارسال لیست الزامی است. عدم ارسال لیست، تخلف محسوب میشود و کارفرما مشمول جریمه خواهد شد.
✍️ ثبت اشتباه حقوق یا مزایا: ثبت کمتر یا بیشتر از حقوق واقعی، معمولاً برای کاهش مالیات یا اشتباه محاسباتی رخ میدهد.
💸 کسر مالیات بیشتر از حد قانونی از کارکنان: برخی کارفرماها بدون رعایت سقف معافیتها، مالیات بیشتری از حقوق کارکنان کم میکنند. پیامد آن اعتراض کارکنان و الزام به بازپرداخت مالیات اضافی است.
📊 عدم تفکیک مزایای مشمول و معاف: مزایایی مثل حق اولاد، بن کارگری، هزینه مأموریت و … از مالیات معاف هستند. ثبت اشتباه این مزایا به عنوان درآمد مشمول مالیات، باعث پرداخت اضافی مالیات و شکایت کارکنان میشود.
⏰ تأخیر در پرداخت مالیات: پرداخت مالیات پس از مهلت قانونی (پایان ماه بعد از پرداخت حقوق)، جریمه دیرکرد ۱.۵٪ به ازای هر ماه تأخیر و ۲٪ مالیات پرداختنشده را به همراه دارد.پرداخت حقوق) که پیامد آن جریمه دیرکرد ۱.۵٪ به ازای هر ماه تأخیر و ۲٪ مالیات پرداختنشده است.
نقش وکیل مالیاتی در پروندههای مالیات حقوق
پروندههای مالیات حقوق معمولاً با اعتراض کارکنان یا گزارش ممیز مالیاتی شکل میگیرد. وکیل مالیاتی میتواند:
✅ در جلسات هیأت بدوی یا تجدیدنظر حضور یابد
✅ دفاع فنی از کارفرما یا کارمند ارائه دهد
✅ درخواست بخشودگی جریمه تنظیم کند
✅ از تضییع حقوق قانونی موکل جلوگیری نماید
کلام پایانی
مالیات حقوق بخشی جداییناپذیر از نظام مالیاتی است، اما با شناخت درست معافیتها، نرخها و تکالیف قانونی، میتوان آن را به بهترین شکل مدیریت کرد. چه کارفرما باشید، چه حقوقبگیر، با کمی دقت و همراهی مشاور یا وکیل مالیاتی، هم از جریمه دور خواهید ماند و هم پرداخت اضافهای نخواهید داشت.
سؤالات متداول درباره مالیات حقوق
آیا حقوق کمتر از ۱۰ میلیون تومان در سال ۱۴۰۴ مالیات دارد؟
اگر کارفرما مالیات حقوق من را پرداخت نکند، چه میشود؟
آیا اضافهکاری مشمول مالیات است؟
اگر حقوق بگیر بازنشسته باشم، باز هم باید مالیات بپردازم؟
