در چند سال اخیر، با گسترش اینترنت و شبکههای اجتماعی، بخش بزرگی از تجارت از فضای فیزیکی به دنیای مجازی منتقل شده است. امروز هزاران فروشگاه اینستاگرامی، سایت فروش آنلاین، پلتفرم خدماتی و تولیدکننده محتوا در فضای دیجیتال فعالیت دارند. این رشد سریع، فرصتهای اقتصادی زیادی ایجاد کرده اما در مقابل، ضرورت قانونگذاری و شفافیت مالی را نیز افزایش داده است. از آنجا که درآمد این کسبوکارها غالباً بهصورت آنلاین و غیرحضوری به دست میآید، دولتها بهدنبال نظارت دقیقتر بر تراکنشها و درآمدهای دیجیتال هستند. در ایران نیز سازمان امور مالیاتی کشور با هدف عدالت مالیاتی و جلوگیری از فرار مالیاتی، سازوکار مشخصی برای دریافت مالیات از کسبوکارهای اینترنتی تعیین کرده است. به همین دلیل، آگاهی از قوانین مالیاتی در فضای دیجیتال برای هر کارآفرین یا فروشنده آنلاین ضروری است. در غیر این صورت ممکن است فعالیتهای ساده اینترنتی، در آینده با بدهی یا جریمه مالیاتی سنگین روبهرو شوند.
منظور از مالیات کسبوکار اینترنتی چیست؟
مالیات کسبوکار اینترنتی به نوعی از مالیات گفته میشود که از درآمد فعالیتهای تجاری یا خدماتی در بستر اینترنت اخذ میشود. این نوع مالیات هیچ تفاوتی با مالیات سنتی ندارد، اما ابزار و نحوهی تشخیص درآمد در آن متفاوت است. هر فعالیت اقتصادی که منجر به کسب درآمد شود، چه در فضای واقعی و چه در فضای مجازی، طبق قانون مشمول مالیات است. تفاوت در این است که در کسبوکارهای اینترنتی، شناسایی درآمد از طریق تراکنشهای بانکی، درگاههای پرداخت، گزارش فروشگاههای اینترنتی انجام میشود. بنابراین، اگر شخصی در اینستاگرام محصولی میفروشد، خدمات دیجیتال ارائه میکند یا از طریق تولید محتوا درآمد دارد، از نظر قانون مالیات مستقیم، موظف است درآمد خود را اعلام کرده و مالیات آن را بپردازد. این موضوع شامل افراد حقیقی و شرکتهای حقوقی فعال در فضای مجازی نیز میشود.
چه افرادی و شرکتهایی مشمول پرداخت مالیات کسبوکار اینترنتی هستند؟
هر فرد یا مجموعهای (شخص حقیقی یا حقوقی) که از طریق اینترنت درآمد کسب میکند، مشمول مالیات است. این شامل فروشندگان محصولات در سایتها و شبکههای اجتماعی، ارائهدهندگان خدمات آنلاین (مثل طراحی سایت، تولید محتوا یا آموزش آنلاین)، فریلنسرها و حتی تولیدکنندگان محتوا در پلتفرمهایی مانند اینستاگرام نیز میشود. شرکتهای حقوقی فعال در حوزه فناوری اطلاعات، پلتفرمهای واسط مانند دیجیکالا یا اسنپ، و کسبوکارهای کوچکتر که از درگاه پرداخت استفاده میکنند، همگی باید پرونده مالیاتی داشته باشند. حتی افرادی که بهصورت شخصی از حساب بانکی برای دریافت وجه مشتریان استفاده میکنند، تحت نظارت سامانههای مالیاتی قرار دارند. در واقع، سازمان امور مالیاتی با همکاری بانک مرکزی و شاپرک، تراکنشهای تجاری را از تراکنشهای شخصی تفکیک کرده و براساس گردش مالی، میزان مالیات را برآورد میکند. پس تصور اینکه فعالیت در فضای مجازی از مالیات معاف است، کاملاً اشتباه است و میتواند بعدها باعث جریمه و مشکلات حقوقی شود.
انواع مالیاتی که شامل کسبوکارهای اینترنتی میشود
کسبوکارهای اینترنتی مانند سایر مشاغل، چند نوع مالیات پرداخت میکنند. مهمترین آنها مالیات بر درآمد است؛ یعنی درصدی از سود خالص سالانه باید به دولت پرداخت شود. دومین نوع، مالیات بر ارزش افزوده است که مربوط به فروش کالا و خدمات است و فروشنده موظف است آن را از مشتری دریافت کرده و به سازمان مالیاتی پرداخت کند. همچنین اگر کسبوکاری کارمند دارد، باید مالیات بر حقوق کارکنان را نیز ماهانه پرداخت کند. در مواردی که شرکت دفتر یا انبار اجاره کرده باشد، مالیات بر اجاره نیز اعمال میشود. علاوه بر این، برخی از هزینههای جانبی مانند عوارض تبلیغات اینترنتی نیز ممکن است مشمول مالیات باشند. بنابراین هر کسبوکار دیجیتال، بسته به نوع فعالیت خود، ممکن است با چند نوع مالیات مواجه شود. آشنایی با این موارد باعث میشود بتوان برنامهریزی مالی دقیقتری انجام داد و از جریمههای پیشبینینشده جلوگیری کرد.
تشکیل پرونده مالیاتی برای کسب و کارهای اینترنتی
برای شروع فعالیت رسمی در فضای دیجیتال، باید ابتدا در سامانه مالیاتی کشور به آدرس tax.gov.ir ثبتنام کرد. مراحل آن شامل ورود اطلاعات هویتی، آدرس محل فعالیت، نوع کسبوکار و حساب بانکی است. سپس باید نسبت به دریافت «اینتاکد» یا همان کد مالیاتی اقدام کرد که در حقیقت شناسه رسمی کسبوکار شما در سیستم مالیاتی محسوب میشود. پس از تأیید اطلاعات، پرونده مالیاتی تشکیل میشود و شما موظف به ارسال اظهارنامه مالیاتی سالانه و گزارش عملکرد هستید. در این مرحله توصیه میشود از مشاور مالیاتی کمک بگیرید تا ثبت اطلاعات دقیق و مطابق با مقررات انجام شود. زیرا هرگونه اشتباه یا ناقصی در اظهارنامه میتواند منجر به رد دفاتر یا اعمال جریمه شود. پس از تشکیل پرونده، کسبوکار شما بهعنوان مؤدی مالیاتی شناخته میشود و باید مالیات خود را طبق زمانبندی اعلامشده پرداخت کنید.
مالیات اینفلوئنسرها و تولیدکنندگان محتوا
در سالهای اخیر، یکی از گروههای مورد توجه سازمان مالیاتی، اینفلوئنسرها و تولیدکنندگان محتوا بودهاند. این افراد، از طریق تبلیغات، اسپانسرینگ و تولید محتوا در پلتفرمهایی مانند اینستاگرام، یوتیوب، تلگرام یا تیکتاک درآمد قابل توجهی کسب میکنند. طبق قانون، هر شخصی که از این طریق درآمد داشته باشد، مشمول مالیات بر درآمد است. سازمان امور مالیاتی با همکاری بانک مرکزی، حسابهای بانکی مرتبط با درآمد تبلیغاتی را شناسایی و مالیات متناسب با درآمد را مطالبه میکند. اینفلوئنسرهایی که درآمد خود را شفاف اعلام کنند، میتوانند از معافیتها و بخشودگیهای مالیاتی استفاده کنند، اما پنهانکردن درآمد یا انتقال وجه از طریق حسابهای غیررسمی میتواند مصداق فرار مالیاتی باشد. در نتیجه، فعالان حوزه دیجیتال باید همانند سایر مشاغل، پرونده مالیاتی خود را تشکیل دهند و اظهارنامه سالانه تنظیم کنند تا در آینده با مشکلات قانونی روبهرو نشوند.
معافیتهای مالیاتی برای کسبوکارهای اینترنتی
برخی از کسبوکارهای اینترنتی، بهویژه استارتاپها و شرکتهای دانشبنیان، میتوانند از معافیتهای مالیاتی استفاده کنند. طبق قانون، شرکتهایی که در حوزه فناوری اطلاعات یا خدمات نوآورانه فعالیت دارند و از مراجع مربوطه تأییدیه دریافت کنند، تا چند سال از پرداخت مالیات بر درآمد معاف میشوند. همچنین کسبوکارهای کوچک با درآمد پایین، در صورت ارائه اظهارنامه واقعی و مستند، ممکن است مشمول نرخهای پایینتر مالیاتی شوند. اگر فروش اینترنتی شما از حد مشخصی کمتر باشد، احتمالاً در گروه مؤدیان کوچک طبقهبندی میشوید و مالیات کمتری میپردازید. علاوه بر این، هزینههایی مانند تبلیغات دیجیتال، خرید تجهیزات، اجاره دفتر یا خدمات هاستینگ معمولاً از درآمد ناخالص کسر شده و در محاسبه مالیات لحاظ نمیشوند. در نتیجه، آگاهی از قوانین معافیتها میتواند تأثیر زیادی در کاهش مالیات پرداختی داشته باشد.
حتما بخوانید: جرایم مالیاتی سامانه مودیان و پایانه های فروشگاهی
جریمهها و تخلفات مالیاتی در فضای دیجیتال
همانطور که فعالیت اقتصادی بدون پرداخت مالیات تخلف محسوب میشود، در فضای اینترنت نیز پنهانکردن درآمد، ارسال نکردن اظهارنامه یا استفاده از حسابهای غیرتجاری میتواند موجب جریمه شود. سازمان مالیاتی از طریق بررسی تراکنشهای بانکی و گزارش درگاههای پرداخت، موارد مشکوک را شناسایی میکند. اگر فردی درآمد قابل توجهی داشته ولی آن را در اظهارنامه ذکر نکرده باشد، علاوه بر پرداخت مالیات، تا ۳۰ درصد جریمه غیرقابلبخشودگی نیز شامل او میشود. در موارد شدیدتر، حتی امکان تعقیب کیفری به دلیل فرار مالیاتی وجود دارد. از سوی دیگر، برخی کسبوکارها بدون آگاهی، از حساب شخصی برای دریافت وجه مشتری استفاده میکنند که باعث طبقهبندی اشتباه درآمدها و بروز مشکل در زمان حسابرسی میشود. بنابراین بهترین راه برای پیشگیری از جریمه، تشکیل پرونده، نگهداری فاکتورها و ثبت دقیق تراکنشها است.
روشهای قانونی کاهش مالیات در کسبوکارهای اینترنتی
کاهش مالیات همیشه باید در چارچوب قانون انجام شود. یکی از راههای مهم، ثبت کامل هزینههای قابل قبول است؛ مثلاً هزینه خرید تجهیزات، اجاره دفتر، خدمات تبلیغاتی یا حقوق کارکنان. این هزینهها از درآمد کل کسر میشوند و در نتیجه مالیات کاهش مییابد. همچنین استفاده از مشاوره مالیاتی برای تنظیم اظهارنامه صحیح، به جلوگیری از اشتباهات کمک میکند. در برخی موارد میتوان از معافیتهای مناطق کمترتوسعهیافته یا طرحهای تشویقی دولت نیز بهره برد. ایجاد شفافیت در حسابهای بانکی و تفکیک حساب شخصی از حساب تجاری نیز باعث میشود مأمور مالیاتی برآورد دقیقتری از درآمد داشته باشد و میزان مالیات کمتر تخمین زده شود. در واقع، کاهش مالیات قانونی یعنی مدیریت هوشمند درآمدها و هزینهها، نه پنهانکاری یا فرار مالیاتی.
نقش مشاور مالیاتی در کسبوکارهای دیجیتال
حوزه مالیات دیجیتال یکی از پیچیدهترین شاخههای مالیاتی است. بسیاری از صاحبان کسبوکارهای اینترنتی با مقررات و اصطلاحات مالیاتی آشنایی ندارند و همین موضوع باعث اشتباه در اظهارنامه یا مواجهه با جریمههای غیرمنتظره میشود. یک مشاور مالیاتی حرفهای میتواند ضمن تشکیل پرونده، اظهارنامه سالانه را تنظیم کرده، مدارک هزینهها را مستند کند و در صورت نیاز، در هیأت حل اختلاف از شما دفاع کند. علاوه بر آن، مشاوران با بررسی دقیق گردش مالی، میتوانند روشهای قانونی برای کاهش مالیات و استفاده از معافیتها ارائه دهند. در واقع، همکاری با مشاور مالیاتی نهتنها هزینه نیست، بلکه سرمایهگذاری برای جلوگیری از ریسک مالیاتی است. تیم تخصصی تکثیران حساب نیز میتواند در این مسیر همراه کسبوکارهای دیجیتال باشد تا فعالیت مالیاتی آنان شفاف و بدون دردسر انجام گیرد.
کلام پایانی
کسبوکارهای اینترنتی امروز بخش بزرگی از اقتصاد کشور را تشکیل میدهند و دیگر فعالیت در فضای مجازی بهمعنای فرار از قوانین نیست. هر فعالیت درآمدزایی، مشمول مالیات است و پنهانکردن درآمد تنها باعث جریمه و دردسر بیشتر میشود. در مقابل، اگر کسبوکارها شفاف عمل کنند، اظهارنامه دقیق ارسال نمایند و از مشاوره مالیاتی استفاده کنند، میتوانند از مزایای قانونی بسیاری مانند معافیتها و بخشودگیها بهرهمند شوند. آگاهی از قوانین مالیاتی نهتنها وظیفهای قانونی است، بلکه نشانه حرفهای بودن کسبوکار محسوب میشود. پس اگر در فضای دیجیتال فعالیت میکنید، بهتر است همین امروز پرونده مالیاتی خود را تشکیل دهید و حساب و کتاب خود را منظم کنید تا در آینده با هیچ مشکل مالیاتی روبهرو نشوید.
