قانون مالیاتهای مستقیم ایران در طول سالهای گذشته دستخوش اصلاحات متعددی شده است تا با شرایط اقتصادی، ظرفیتهای فناورانه، و نیازهای دولت برای افزایش درآمدهای پایدار تطابق یابد. در این میان، تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیاتهای مستقیم یکی از مهمترین مفاد برای مؤدیان صنفی، کسبوکارهای خرد و فعالان اقتصادی کوچک محسوب میشود. این تبصره با هدف تسهیل فرآیند اظهارنامه و تشویق به تمکین مالیاتی تصویب شده است؛ اما اجرای آن همواره با چالشها و سوءبرداشتهایی همراه بوده است.
مالیات به عنوان یکی از منابع پایدار تأمین مالی دولتها، نقش بسزایی در اداره کشورها دارد. در ایران نیز، با وجود وابستگی تاریخی به درآمدهای نفتی، در سالهای اخیر تلاش شده تا نقش مالیات در بودجه کشور پررنگتر شود. یکی از گامهای مهم در این راستا، سادهسازی فرآیند مالیاتی برای کسبوکارهای کوچک و متوسط است. تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیاتهای مستقیم، با هدف کاهش بروکراسی، افزایش تمکین مؤدیان و کاهش هزینههای وصول مالیات، بهوجود آمده است.
تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیاتهای مستقیم
مطابق با تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیاتهای مستقیم : سازمان امور مالیاتی کشور میتواند برخی از صاحبان مشاغل را که میزان فروش کالا و خدمات آنها در سال قبل از حدی کمتر است، از تسلیم اظهارنامه مالیاتی معاف کرده و برای آنها مالیات مقطوع تعیین نماید. اجرای این حکم منوط به تصویب هیأت وزیران است.
تبصره ماده 100 یک مشوق مالیاتی بوده که در قانون مالیاتی برخی کشورها وجود دارد، این تبصره ماده به عنوان بخشی از ماده اصلی، مفاد جدیدی را به ماده اصلی اضافه کرده یا برای آن تعیین میکند که به مواردی مانند معافیت مالیاتی خاص، رویههای اجرایی یا شرایط استفاده از تخفیفات مالی مرتبط با حقوق و دستمزد اشاره میکند.
این تبصرهها برای روشن شدن یا اعمال مقررات مالیاتی در قوانین ایران و بعضی کشورهای دیگر وجود دارد، تبصره 100 از سال 94 برای رونق بخشیدن و حمایت از کسب و کارهای کوچک و حذف مراحل پیچیده بین مودیان و سازمان امور مالیاتی به موجب بند 23 ماده واحده اصلاح قانون مالیاتهای مستقیم به تاریخ 1394/04/31 تصویب شد.
به بیان ساده، اگر درآمد شما بهعنوان مؤدی، کمتر از یک سقف مشخص باشد (مثلاً ۴۸۰۰ میلیون ریال)، میتوانید از تکلیف ارسال اظهارنامه مالیاتی معاف شده و بهجای آن، مالیاتتان را طبق رقم مشخصی که سازمان تعیین میکند (مالیات مقطوع)، پرداخت کنید.
دستورالعمل استفاده از تبصره 100 مالیات های مستقیم
دستورالعمل تبصره صد قانون مالیاتهای مستقیم برای مالیات مقطوع عملکرد سال 1402 مصوب اردیبهشت 1403
سخنگوی سازمان امور مالیاتی کشور در رابطه با افرادی که مشمول تبصره 100 نباشند، بیان کرد: چنانچه فروش اشخاص مذکور بالاتر از 18 میلیارد تومان (برای حسابهای مشارکتی بالاتر از 36 میلیارد تومان) است، اظهارنامه پیش فرض بر اساس اطلاعات فروش و درآمد خالص ابرازی و اطلاعات مندرج درپایگاه اطلاعاتی سازمان تهیه شده و از طریق درگاه خدمات الکترونیکی سازمان در اختیار مودیان قرار میگیرد.
موحدی بکنظر در خصوص نحوه بارگذاری اطلاعات مشمولان تبصره 100 در سامانه بیان کرد: به صورت مرحله به مرحله اطلاعات افراد در حال بارگذاری است و این افراد میتوانند در صورت بارگذاری اطلاعات تا 10 مرداد ماه سال جاری، نسبت به تکمیل فرم و نحوه پرداخت مالیات اقدام کنند.
وی افزود: چنانچه فرم تبصره برای برخی از مودیان بارگذاری نشد، این مودیان تا 15 مرداد ماه 1403 فرصت دارند به سراغ اظهارنامه پیشفرض و یا تسلیم اظهارنامه بروند؛ البته ممکن است بارگذاری اطلاعات برای برخی مودیان که تصور میکنند مشمول این تبصره هستند، انجام نشود که این افراد میتوانند از طریق مجامع حرفهای خود این موارد را پیگیری کنند.
سخنگوی سازمان امور مالیاتی کشور در پایان با بیان اینکه سازمان در تلاش است تا مودیان از تبصره برای پرداخت مالیات خود استفاده کنند گفت: با توجه به اینکه تکمیل فرم تبصره برای مشمولان تبصره مذکور براساس اطلاعات در اختیار سازمان امور مالیاتی در نظر گرفته میشود، در صورتی که مودیان اقدامی برای تایید یا رد آن انجام ندهند، این اظهارنامه برای آنها قطعی محسوب خواهد شد .
چه کسانی مشمول تبصره ۱۰۰ میشوند؟
هر سال سازمان امور مالیاتی با صدور دستورالعملی، گروه مشمول تبصره ۱۰۰ را مشخص میکند. بهطور معمول:
- صاحبان مشاغل گروه سوم (اشخاص حقیقی با درآمد پایین)
- دارای درآمد سالانه کمتر از سقف تعیینشده
- ثبتنامشده در سامانه مالیاتی (www.tax.gov.ir)
- فاقد بدهی مالیاتی قطعی
- دارای سابقه ارائه اظهارنامه در سالهای گذشته (در برخی موارد)
فرآیند استفاده از فرم تبصره ۱۰۰ مالیاتی
- ورود به سامانه عملیات الکترونیک مالیاتی به نشانیtax.gov.ir
- ثبت درخواست استفاده از مالیات مقطوع در بخش (اظهارنامه مالیاتی تبصره ۱۰۰)
- بررسی مبلغ مالیات مقطوع تعیینشده براساس اطلاعات سال قبل و گروه شغلی
- پرداخت مبلغ در موعد مقرر و دریافت رسید تسویه مالیاتی
روش تکمیل فرم تبصره ماده 100
برای تکمیل فرم تبصره 100 باید به روش زیر عمل کند:
- ابتدا باید در سال tax.gov.ir ثبت نام کرده و به سایت وارد شوید.
- در قسمت فهرست پرونده های مالیاتی و سپس در قسمت پروندههای عملکرد و ارزش افزوده وارد شوید.
- در این قسمت میتوانید جزئیات پرونده را ببینید و در قسمت ارسال اظهارنامه عملکرد و یا تبصره وارد صفحه جدیدی میشوید.
- در این قسمت اگر شما مشمول تبصره 100 باشید با زدن دکمه ثبت اظهارنامه و قبول استفاده از تبصره سال عملکرد و نوع فعالیت خود را مشخص کنید و با توجه به حجم فعالیت خود در اظهارنامه دو سال گذشته میتوانید متوجه شوید که مشمول گروه چندم هستید، داشتن و نداشتن شریک خود را مشخص کرده و گزینه فرم تبصره ماده 100 را انتخاب کنید.
نکته مهم
مودیانی که نوع فعالیت آنها در گزینه سایر قرار میگیرد و در سال اول و دوم فعالیت خود هستند، جزو گروه سوم میباشند، در صورتی که اگر نوع فعالیت مودی زیر مجموعه گزینههایی غیر از سایر باشد؛ حتی در دو سال اول فعالیت نیز زیر مجموعه گروه اول قرار میگیرد.
در این قسمت ویرایش را زده و وارد قسمت مشخصات هویتی میشویم که طبق اطلاعات شخصی از پرونده مالیاتی الکترونیکی شما تکمیل شده است و اگر نیاز به ویرایش آن دارید؛ میتوانید روی لینک سامانه ثبت نام که در بالای این صفحه قرار دارد کلیک کنید و اطلاعات خود را در آن صفحه ویرایش کنید.
سپس در صفحه اصلی و با زدن بر روی دکمه به روز رسانی اطلاعات از سامانه ثبت نام، آن را به روز کنید که معمولا بعد از نیم ساعت تا 40 دقیقه به روز رسانی میشود، در این صفحه باید نوع شغل و فعالیت خود را یک بار دیگر به صورت خود ابرازی اعلام کنید.
نکات لازم در مورد طرف اول و دوم سرفصل خرید و فروش
در جدولی که در قسمت اطلاعات فروش از سایر منابع قرار داده شده اصطلاحاتی بیان شده که معنی آنها به شرح زیر میباشد
- منظور از طرف دوم سرفصل خرید در واقع فروش شماست که توسط طرف مقابل به عنوان خرید ثبت شده است.
- طرف دوم سرفصل فروش به منزله خرید شماست که در طی دوره مالی توسط فروشنده گزارش شده است.
- طرف اول سرفصل فروش و صادرات مبلغ فروش و صادراتی است که توسط خود شما گزارش شده است.
- طرف اول سرفصل خرید و واردات نیز مبلغ خرید و وارداتی است که توسط خود شما گزارش شده است.
- مبلغ گردش دریافتی pos و مبالغ واریزها به حساب به عنوان درآمد شما تلقی میشود؛ مگر اینکه بتوانید با ارائه اسناد و مدارکی خلاف آن را ثبت کنید.
- فروش 4 دوره ارزش افزوده در واقع ارزش افزودهای است که در دورههای مالی توسط خود مؤدی ابراز شده است
اگر با مبلغ مالیات مقطوع عملکرد سالیانه قابل نمایش در این صفحه مشکل دارید، باید از طریق اظهارنامه مالیاتی اقدام کنید و در فرم ماده 100 نمیتوان میزان مالیات را از حداقل مالیات نمایش داده شده کمتر کرد
همچنین اگر شما هزینههای درمانی دارید و مشمول موارد ماده 165 هستید؛ باید از طریق ارسال اظهارنامه مالیاتی اقدام کنید، حداقل میزان مالیات شما براساس میزان گردش دستگاه پوز شما تعیین میشود و نمیتوانید مبلغی کمتر از آن را برای مجموع فروش کالا و خدمات در سال وارد کنید و در پایان در این صفحه دکمه ذخیره و ادامه را بزنید.
- سپس وارد صفحه تقسیط و صدور قبض میشوید و با زدن تأئید و صدور قبض میتوانید تعداد اقساط مورد نظر خود را مشخص کنید و با تایید آن کدرهگیری صادر میشود.
- در نوار بالا به قسمت لیست اظهارنامه و فرم تبصره 100 وارد شوید، برای دیدن قبضها میتوانید روی گزینه نمایش در جدول پایین کلیک کنید و لیست قبوض را در نوار بالا انتخاب کنید و با گزینه انتخاب همه و چاپ قبوض میتوانید آنها را پرینت بگیرید و با زدن گزینه چاپ اظهارنامه میتوانید از اظهارنامه نیز پرینت بگیرید.
تا پایان مهلت تسلیم اظهارنامه میتوانید با گزینه حذف که در صفحه قبلی وجود داشت فرم ماده 100 را حذف کنید و از طریق ارسال اظهارنامه اقدام کنید و یا اظهارنامه را ویرایش کنید.
آیا همیشه تبصره ۱۰۰ بهصرفه است؟
پاسخ این سؤال بستگی به شرایط خاص هر مؤدی دارد. برای مثال:
- اگر مؤدی در سال گذشته زیانده بوده یا هزینههای زیادی داشته، ارسال اظهارنامه و اثبات این هزینهها ممکن است منجر به کاهش مالیات یا حتی صفر شدن آن شود. در این حالت، استفاده از تبصره ۱۰۰ (که مالیات مقطوع است) زیان مالی به همراه دارد.
- در مقابل، اگر مؤدی سودآوری خوبی داشته اما امکان ثبت دقیق دفاتر و مستندات را ندارد، تبصره ۱۰۰ راه فراری مناسب از پیچیدگیهای رسیدگی خواهد بود.
جرایم مربوط به عدم استفاده از فرم تبصره 100
اگر مؤدی مشمول تبصره ۱۰۰ باشد اما در مهلت مقرر اقدام نکند یا مبلغ مالیات مقطوع را پرداخت نکند:
- مشمول جریمه عدم ارائه اظهارنامه میشود (۳۰٪ مالیات متعلقه)
- سازمان ممکن است وارد فرآیند بررسی علیالرأس شود
- مشمول جریمه دیرکرد پرداخت مالیات نیز خواهد بود
نقاط قوت تبصره ۱۰۰:
- تسهیل در اجرای مالیات برای مؤدیان کمدرآمد
- کاهش هزینههای رسیدگی سازمان
- تشویق مؤدیان به پرداخت بهموقع
- افزایش شفافیت در سیستم
نقاط ضعف و مخاطرات:
- احتمال اجتناب از ثبت درآمد واقعی توسط مؤدیان
- بیعدالتی نسبی در تعیین ضرایب مقطوع برای مشاغل متنوع
- افزایش درآمدهای مالیاتی ناپایدار بهجای برنامهریزی بلندمدت
توصیههای مهم به مؤدیان
- قبل از انتخاب تبصره ۱۰۰، با یک مشاور مالیاتی مشورت کنید.
- ضرایب اعلامی را با واقعیت کسبوکار خود مقایسه کنید.
- هزینهها، زیانها و ساختار فعالیت خود را بسنجید.
- همیشه در مهلت مقرر اقدام کنید؛ مهلتها تمدید نمیشوند!
- برای سالهای بعد، اگر رشد درآمد دارید، از الان آمادهسازی دفاتر رسمی را شروع کنید.
جمعبندی
تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیاتهای مستقیم، فرصتی مهم برای صاحبان مشاغل کوچک است تا بدون ورود به فرآیند سنگین حسابرسی، تکلیف مالیاتی خود را مشخص کنند. با این حال، استفاده از آن باید آگاهانه باشد. برخی مؤدیان ممکن است با انتخاب تبصره ۱۰۰ مالیاتی بیش از حد واقعی بپردازند، یا در سالهای بعد با چالشهایی مواجه شوند.
اگر شما نیز مشمول این تبصره هستید و نمیدانید آیا استفاده از آن برایتان مناسب است یا نه، تیم تخصصی ما در تکثیران حساب آماده ارائه مشاوره، محاسبه دقیق و پیگیری امور مالیاتی شماست.
برای دریافت مشاوره تخصصی در مورد تبصره ۱۰۰ با ما تماس بگیرید.
