سازمان امور مالیاتی تلاش کرده است که با تعریف قوانین و مقررات در یک چارچوب قانونی مشخص، نرخ تخلفات و جرایم مالیاتی را کاهش دهد و به سمت یک سیستم مالیاتی کارآمدتر حرکت کند. در این راستا، سامانه مودیان و پایانههای فروشگاهی نقش مهمی در این زمینه دارد.
در سالهای اخیر، نظام مالیاتی ایران بهسمت دیجیتالیسازی حرکت کرده است؛ حرکتی که با تصویب قانون (پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان) رسمیت یافت. این قانون، یک تحول بنیادین در شفافسازی فعالیتهای اقتصادی به حساب میآید. اما هر تحولی با خود الزاماتی به همراه دارد و در صورت نادیده گرفتن این الزامات، برای مودیان جرایم و پیامدهای سنگینی ایجاد خواهد شد. در این مقاله، با زبانی ساده ولی دقیق و حرفهای، به بررسی جرایم مالیاتی مرتبط با مودیان و پایانههای فروشگاهی میپردازیم؛ اینکه چه الزاماتی بر دوش مودیان است؟ و چه پیامدهایی در صورت تخلف در انتظار آنهاست؟
پایانه فروشگاهی و سامانه مودیان چیست و چرا اهمیت دارد؟
پیش از آنکه به جرایم بپردازیم، باید مفهوم پایانه فروشگاهی و سامانه مودیان را بشناسیم. پایانه فروشگاهی در نگاه اول همان دستگاه کارتخوان به نظر میرسد، اما در واقع، یک سیستم مکانیزه ثبت فروش و صدور صورتحساب الکترونیکی است که اطلاعات را به سامانه مودیان متصل میکند.
سامانه مودیان، یک زیرساخت مرکزی دیجیتال است که مودیان مالیاتی باید در آن ثبتنام کنند و کلیه معاملات اقتصادی خود را از طریق این سامانه ثبت و ارسال نمایند. هدف از این سامانه، شفافیت مالی، حذف فرار مالیاتی و تسهیل رسیدگی برای سازمان مالیاتی است. استفاده از این ابزارها اجباری است و در صورت تخلف، جرایم مشخصی برای آنها پیشبینی شده است.
تکالیف قانونی مودیان در قبال پایانه فروشگاهی و سامانه مودیان
هر مودی مالیاتی (اعم از شخص حقیقی یا حقوقی) مطابق قانون پایانههای فروشگاهی، موظف به:
- ثبتنام در سامانه مودیان: هر فعال اقتصادی مشمول قانون باید در سامانه ثبتنام کند.
- استفاده از ابزارهای فروش مکانیزه: مانند صندوق فروش، نرمافزار حسابداری معتبر یا دستگاه کارتخوان ثبتشده.
- صدور صورتحساب الکترونیکی: تمامی فروشها باید بهصورت صورتحساب دیجیتال صادر و به سامانه ارسال شود.
- اعلام حساب بانکی تجاری: حسابهایی که گردش مالی از طریق آن انجام میشود باید به سازمان معرفی شود.
- اعلام تغییرات: مثل تغییر آدرس، تعطیلی، انحلال، تغییر مالکیت یا حوزه فعالیت.
هرگونه کوتاهی در انجام این تکالیف، مصداق تخلف و موجب اعمال جریمه خواهد شد.
جرایم مالیاتی سامانه مودیان و قانون پایانههای فروشگاهی
سازمان امور مالیاتی، جرایمی برای عدم اجرای قوانین مالیاتی توسط مودیان حقیقی و حقوقی در نظر گرفته است. یعنی اگر شخص حقیقی یا حقوقی طبق قوانین وضع شده، مالیات خود را به سازمان امور مالیاتی کشور پرداخت نکند، مشمول این جرایم میشود. در این مقاله ابتدا قانون وضع شده را بررسی و سپس جریمه در نظر گرفته شده درباره سامانه مودیان و قانون پایانه های فروشگاهی را یاد میگیریم.
جریمه عدم ثبت نام در سامانه مودیان
مطابق با ماده ۲ قانون سامانه مودیان و پایانههای فروشگاهی، تمامی اشخاص حقیقی و حقوقی مکلف به ثبتنام و عضویت در سامانه مودیان و دریافت کارپوشه اختصاصی هستند. سازمان امور مالیاتی هم موظف است حداکثر ظرف یک هفته پس از ثبتنام مودیان در نظام مالیاتی، کارپوشه اختصاصی برای آنها ایجاد کند.
در صورت عدم رعایت این ماده، طبق ماده ۲۴ همین قانون، سازمان امور مالیاتی تخلف صورت گرفته را به شرکت مربوطه و مرجع صادرکننده مجوز فعالیت واحد متخلف اعلام میکند. مرجع صادرکننده مجوز وظیفه دارد که ظرف ۷ روز اخطار کتبی صادر کند. اگر واحد متخلف ظرف ۱۰ روز از دریافت اخطار، برای ثبتنام در سامانه مودیان اقدام نکند:
- بار اول: به مدت ۲ هفته تعطیل یا مسدود میشود.
- بار دوم: از ۲ تا ۶ ماه تعطیل یا مسدود میشود.
چنانچه مرجع صادرکننده مجوز پس از ۱۵ روز از ابلاغ سازمان، تعطیلی واحد متخلف را به نیروی انتظامی یا کارگروه تعیین مصادیق مجرمانه ابلاغ نکند، سازمان امور مالیاتی به صورت مستقیم اقدام خواهد کرد. در این صورت، مرجع صادرکننده مجوز در پرداخت مالیات و جرایم، مسئولیت تضامنی خواهد داشت.
جریمه عدم ارسال صورتحساب در سامانه مودیان
طبق ماده ۵ قانون سامانه مودیان و پایانهای فروشگاهی، فروشندگان موظفند صورتحساب الکترونیکی را از طریق سامانه مودیان صادر کنند. در خصوص مودیانی که مستقیماً با مصرفکننده نهایی در ارتباط هستند، این فرآیند باید توسط پایانههای فروشگاهی انجام شود. خریدارانی که عضو سامانه مودیان هستند، باید ظرف ۳۰ روز نسبت به پذیرش یا عدم پذیرش صورتحساب اقدام کنند؛ عدم اظهارنظر به منزله تأیید است.
در ماده ۲۲ قانون سامانه مودیان و پایانههای فروشگاهی برای عدم صدور یا ارسال صورتحساب الکترونیکی، جریمهای معادل ۱۰ درصد مجموع مبلغ فروش انجام شده بدون صدور صورتحساب الکترونیکی یا ۲۰ میلیون ریال (هرکدام که بیشتر باشد) در نظر گرفته است. نبود صورتحساب یعنی نبود سابقه شفاف از فروش. در نتیجه، رسیدگی به مالیات واقعی غیرممکن میشود. از این رو، قانون برای این تخلف نیز جریمههایی با درصد بالای فروش در نظر گرفته است.
جریمه عدم اعلام شماره حساب بانکی تجاری و ثبت نکردن کارتخوان
ماده ۱۰ قانون سامانه مودیان و پایانههای فروشگاهی، اشخاص مشمول را مکلف میکند که شماره حسابها، شناسه یکتای دستگاههای کارتخوان بانکی (POS) و درگاههای پرداخت الکترونیکی مورد استفاده برای شغل خود را به سازمان مالیاتی اطلاع دهند. در صورت استفاده از حساب یا دستگاه جدید، این اطلاعات باید بلافاصله از طریق کارپوشه در سامانه مودیان اعلام شود.
عدم رعایت این ماده طبق ماده ۲۲ قانون مذکور، مشمول جریمهای معادل ۱۰ درصد فروش انجام شده از طریق حسابهای اعلام نشده یا ۲۰ میلیون ریال (هر کدام که بیشتر باشد) خواهد بود. علاوه بر این، مو<دی از معافیتهای مالیاتی و مشوقهای موضوع مالیاتهای مستقیم در همان سال مالی محروم میشود.
جریمه عدم اعلام شماره حساب بانکی تجاری و ثبت نکردن کارتخوان
ماده ۱۰ قانون سامانه مودیان و پایانههای فروشگاهی، اشخاص مشمول را مکلف میکند که شماره حسابها، شناسه یکتای دستگاههای کارتخوان بانکی (POS) و درگاههای پرداخت الکترونیکی مورد استفاده برای شغل خود را به سازمان مالیاتی اطلاع دهند. در صورت استفاده از حساب یا دستگاه جدید، این اطلاعات باید بلافاصله از طریق کارپوشه در سامانه مودیان اعلام شود.
عدم رعایت این ماده طبق ماده ۲۲ قانون مذکور، مشمول جریمهای معادل ۱۰ درصد فروش انجام شده از طریق حسابهای اعلام نشده یا ۲۰ میلیون ریال (هر کدام که بیشتر باشد) خواهد بود. علاوه بر این، مو<دی از معافیتهای مالیاتی و مشوقهای موضوع مالیاتهای مستقیم در همان سال مالی محروم میشود.
جریمه عدم اعلام شماره حساب بانکی تجاری و ثبت نکردن کارتخوان
ماده ۱۰ قانون سامانه مودیان و پایانههای فروشگاهی، اشخاص مشمول را مکلف میکند که شماره حسابها، شناسه یکتای دستگاههای کارتخوان بانکی (POS) و درگاههای پرداخت الکترونیکی مورد استفاده برای شغل خود را به سازمان مالیاتی اطلاع دهند. در صورت استفاده از حساب یا دستگاه جدید، این اطلاعات باید بلافاصله از طریق کارپوشه در سامانه مودیان اعلام شود.
عدم رعایت این ماده طبق ماده ۲۲ قانون مذکور، مشمول جریمهای معادل ۱۰ درصد فروش انجام شده از طریق حسابهای اعلام نشده یا ۲۰ میلیون ریال (هر کدام که بیشتر باشد) خواهد بود. علاوه بر این، مو<دی از معافیتهای مالیاتی و مشوقهای موضوع مالیاتهای مستقیم در همان سال مالی محروم میشود.
آیا جرایم قابل بخشش هستند؟
بله. سازمان امور مالیاتی اختیار دارد برخی جرایم را با شرایطی ببخشد. اما این بخشودگیها دائمی نیستند و معمولاً در قالب بخشنامههای مقطعی (مثل بخشودگی پایان سال یا پایان مهلت ثبتنام) انجام میشود.
نتیجهگیری
قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان، نقطه عطفی در مسیر شفافیت اقتصادی کشور است. اما مانند هر قانونی، اجرا نشدن آن بدون ضمانت اجرایی معنا ندارد. جرائم مالیاتی نه برای تنبیه، بلکه برای پیشگیری و تشویق به شفافیت طراحی شدهاند. مودیانی که بهدرستی قوانین را رعایت کنند، نهتنها دچار ضرر نمیشوند، بلکه از معافیتها، تسهیلات و حمایتهای قانونی نیز بهرهمند خواهند شد.
سوالات متداول درباره جرایم مالیاتی مودیان و پایانههای فروشگاهی
اگر در سامانه مودیان ثبتنام نکنم، چه جریمهای شامل حالم میشود؟
استفاده از دستگاه کارتخوان عادی بدون اتصال به سامانه مودیان تخلف محسوب میشود؟
آیا صدور فاکتور دستی بهجای صورتحساب الکترونیکی مجاز است؟
اگر صورتحساب صادر کنم ولی به سامانه ارسال نشود، باز هم جریمه میشوم؟
اگر فقط یکی از حسابهایم را معرفی کنم و بقیه را پنهان کنم، پیگیری میشود؟ ب
آیا جریمههای مربوط به پایانه فروشگاهی قابل بخشش هستند؟
آیا برای هر فروشگاه یا شعبه باید پایانه فروش و حساب جداگانه معرفی شود؟
من فقط با شرکتها کار میکنم و مصرفکننده نهایی ندارم، باز هم باید در سامانه ثبتنام کنم؟
اگر کسبوکار من بهصورت موقت تعطیل شود، باید در سامانه اعلام کنم؟
