نظام مالیاتی هر کشور، بر پایه اعتماد میان دولت و مودیان مالیاتی بنا شده است. در بحث امور مالیاتی در ایران یکی از ابزارهای اصلی اعمال مالیات ، برگ تشخیص مالیاتی است. این برگ، سندی رسمی از سوی سازمان امور مالیاتی است که میزان مالیات پرداختی مودی را معین میکند. اما از آنجا که تشخیص مالیات ممکن است دقیق یا منطبق با واقع نباشد، قانون این امکان را پیشبینی کرده است که مودی بتواند به برگ تشخیص اعتراض کند. در این مقاله، با نگاهی عمیق، تمام ابعاد حقوقی و اجرایی اعتراض به برگ تشخیص مالیاتی را بررسی خواهیم کرد.
برگ تشخیص مالیاتی چیست؟
برگ تشخیص مالیاتی یک سند رسمی است که از سوی اداره مالیات برای مودی صادر میشود و شامل محاسبه میزان مالیات متعلق، جرایم احتمالی، و درآمد یا هزینههای مورد پذیرش یا ردشده است. این برگ، نتیجه بررسی اظهارنامه مالیاتی، دفاتر و مستندات مودی، و سایر اطلاعات موجود در اختیار سازمان مالیاتی است.
به بیان دیگر، برگ تشخیص مالیات ، یکی از اوراق رسمی مالیاتی است که اداره مالیات مبلغ مالیات محاسبهشده مودیان را براساس اظهارنامه ارسالی، در این برگه به آنها ابلاغ میکند. درواقع زمانی که مودیان اظهارنامه مالیاتی را برای سازمان امور مالیاتی ارسال میکنند، اداره مالیات موظف است طی ۱ سال پس از ارسال اظهارنامه، آن را بررسی و ظرف مدت ۳ ماه پس از پایان مهلت مشخصشده، برگه تشخیص مالیات را برای مودیان صادر کند. همچنین پس از ابلاغ برگ تشخیص، مؤدی ۳۰ روز فرصت دارد تا به صورت الکترونیکی به آن اعتراض کند.
انواع برگ تشخیص مالیاتی
برگهای تشخیص مالیاتی بسته به نوع مالیات و دوره زمانی آن، انواع مختلفی دارند که هر یک ویژگیها و آثار حقوقی خاص خود را دارد:
- برگ تشخیص مالیات بر عملکرد: این برگ برای تعیین مالیات سالانه فعالیت اقتصادی مودی (حقیقی یا حقوقی) صادر میشود. محاسبه آن بر اساس درآمد ناخالص منهای هزینههای قابل قبول انجام میگیرد.
- برگ تشخیص مالیات بر حقوق: مربوط به کارفرمایانی است که به کارکنان خود حقوق میپردازند. اگر کسورات قانونی از حقوق کارکنان کسر نشده باشد، این برگ صادر خواهد شد.
- برگ تشخیص مالیات تکلیفی: در مورد پرداختهایی که باید مودی مالیات آن را هنگام پرداخت، کسر و به حساب دولت واریز میکرده است (مانند قراردادهای پیمانکاری، اجاره، خرید خدمات)
- برگ تشخیص مالیات ارزش افزوده: مختص مودیان مشمول مالیات بر ارزش افزوده است که طبق قانون، باید مالیات خرید و فروش کالا یا خدمات را محاسبه و پرداخت کنند.
تفاوت انواع برگهای تشخیص مالیاتی
در امور مالیاتی، عناوین برگها مهم است و بسته به نوع مالیات متفاوت است، برگ تشخیص، برای مالیات عملکرد (مانند سود شرکت) و مالیات بر حقوق صادر میشود، اما برای مالیات بر ارزش افزوده و مالیات تکلیفی (مانند اجاره، طبق تبصره ۹ ماده ۵۳)، برگ مطالبه، صادر میگردد. در نهایت، برگ قطعی سندی است که مالیات را نهایی میکند.
تفاوت اصلی برگهای تشخیص در موارد زیر است:
- مرجع صدور: بعضی از برگهها توسط واحد عملکرد، برخی توسط واحد مالیات بر حقوق یا ارزش افزوده صادر میشوند.
- نحوه محاسبه مالیات: در مالیات عملکرد بر سود خالص، در مالیات حقوق بر حقوق پرداختی، و در مالیات تکلیفی بر مبلغ قراردادها تمرکز میشود.
- امکان تعدیل یا تهاتر: در برخی موارد، مالیاتها قابل تهاتر هستند؛ در برخی دیگر نه.
- نوع مودی: مالیات عملکرد ممکن است برای شخص حقیقی یا حقوقی باشد، ولی مثلاً مالیات بر حقوق معمولاً بر عهده کارفرماست.
نحوه دریافت برگ تشخیص مالیاتی
برگ تشخیص مالیاتی به صورت الکترونیکی به مودی ابلاغ میشود:
با گسترش سامانههای الکترونیکی مالیاتی مانند سامانه my.tax.gov.ir بسیاری از برگهای تشخیص از طریق حساب کاربری به مودی ابلاغ میشوند. در این صورت، مهلت اعتراض از تاریخ درج ابلاغ در سامانه آغاز میگردد، حتی اگر مودی آن را مشاهده نکرده باشد.
برای دریافت برگ تشخیص مالیات میتوانید به شکل حضوری به اداره مالیات مراجعه و آن را دریافت کنید ؛ اما راهکار آسانتر این است که با مراجعه به کارتابل شخص مودی در سامانه ابلاغ برگ تشخیص مالیاتی، این برگه را در اختیار داشته باشید. برای دریافت و مشاهده برگ ارزیابی مالیات باید ابتدا وارد سایت my.tax.gov.ir شوید و کدملی، کلمه عبور و عدد امنیتی را وارد کنید و مراحل زیر را پشت سر بگذارید:
- رمز یکبار مصرف ۶ رقمی ارسالشده را در کادر مربوطه وارد کنید.
- در مرحله بعدی، از منوی سمت راست، روی گزینه «کارتابل ابلاغ الکترونیک» کلیک کنید.
- در نهایت، برای دریافت و مشاهده برگه تشخیص مالیات، روی گزینه نمایش برگ ابلاغ، کلیک کنید.
به این ترتیب، میتوانید بعد از مشاهده برگ تشخیص مالیات، برای دریافت این برگه و پرینت آن، اقدام نمایید . درصورتیکه بعد از بررسی، قصد اعتراض به برگ تشخیص مالیات خود را داشتید، از طریق همین سامانه ابلاغ برگ تشخیص مالیاتی میتوانند نسبت به ثبت اعتراض خود اقدام کنید. در ادامه بهطورکامل، در مورد نحوه اعتراض به برگ تشخیص مالیاتی توضیح دادهایم.
مهلت و نحوه اعتراض به برگ تشخیص مالیاتی
در خصوص اعتراض به برگ تشخیص مطابق ماده ۲۳۸ قانون مالیاتهای مستقیم، مودی ظرف ۳۰ روز از تاریخ ابلاغ ، میتواند به آن اعتراض کند. براساس ماده ۲۳۸ ق.م.م در مواردی که مودی نسبت به برگ تشخیص مالیات ابلاغ شده، اعتراضی داشته باشد، میتواند تا ۳۰ روز از تاریخ ابلاغ شخصاً یا به وسیله وکیل تامالاختیار به اداره امور مالیاتی مراجعه و با ارائه دلایل، مدارک و اسناد، بهصورت کتبی تقاضای رسیدگی مجدد به برگه تشخیص مالیات کند. البته علاوهبر مراجعه حضوری، امکان ثبت اعتراض مالیاتی بهصورت آنلاین در درگاه ملی خدمات الکترونیک سازمان امور مالیاتی در موعد مقرر مهلت اعتراض به برگ تشخیص مالیات وجود دارد.
در ادامه مطلب فوق به توضیح در خصوص مراحل اعتراض و نحوه رسیدگی به پرونده مالیاتی و دادرسی مالیاتی در زمان مقرر می پردازیم:
- ابتدا وارد درگاه ملی خدمات الکترونیک سازمان امور مالیاتی به نشانیtax.gov.ir شوید.
- کد ملی و کلمه عبور را وارد کنید تا به کارتابل شخصی خود در این سامانه دسترسی پیدا کنید.
- بعد از ورود به کارتابل شخصی از منوی سمت راست، گزینه ((درخواستها)) را انتخاب کنید.
- در مرحله بعد از منوی سمت راست گزینه «ثبت اعتراض و شکایات» را انتخاب کنید تا فرایند اعتراض به برگ تشخیص مالیاتی انجام شود.
- در صفحه جدید لیست پروندههای مالیاتی خود را مشاهده میکنید. با کلیک روی علامت قلم در ستون ((انتخاب پرونده))، پرونده مالیاتی موردنظر برای ثبت اعتراض برگه تشخیص مالیاتی را انتخاب کنید.
- از میان گزینههای موجود، روی گزینه ((اعتراض به ممیز کل)) ضربه بزنید.
- در آخرین مرحله، شماره برگه تشخیص مالیاتی که قصد اعتراض به آن را دارید، در کادر مربوطه وارد کنید و پس از ثبت اطلاعاتی مانند: تاریخ صدور برگه، تاریخ ابلاغ برگه، نوع برگه و شرح اعتراض، اعتراض خود را ثبت کنید.
شرایط صحت اعتراض
جهت اعتراض به برگ تشخیص مالیاتی ، باید اصول اعتراض رعایت گردد ، از جمله این که :
- اعتراض باید کتبی باشد و اعتراض شفاهی، فاقد اعتبار قانونی است.
- باید دلایل و مستندات مشخص و مستدل داشته باشد.
- در مهلت مقرر (۳۰ روز) ثبت شود و اگر در مهلت مقرر اعتراض نکنید، برگ تشخیص قطعی میشود و امکان تغییر آن وجود نخواهد داشت.
- اعتراض باید به اداره امور مالیاتی صادرکننده برگ تشخیص ارائه شود.
روند بررسی اعتراضها چگونه است؟
براساس ماده ۲۳۸ قانون مالیاتهای مستقیم، مسئول مربوطه وظیفه دارد پس از ثبت اعتراض به برگ تشخیص مالیاتی توسط مودی در سیستم و ظرف مهلتی که ۳۰ روز از تاریخ مراجعه نباشد، به موضوع رسیدگی کند؛ درصورتیکه مسئول مربوطه دلایل و اسناد ارائهشده توسط مودی را برای رد مندرجات برگ تشخیص کافی دانست، آن را رد و مراتب را ظهر برگ تشخیص درج و امضا میکند. درصورتیکه این اسناد را موثر در تعدیل درآمد تشخیص دهد و نظر وی توسط مودی قبول شود، مراتب و نتیجه را ظهر برگ تشخیص درج میکند و به امضای مسئول و مودی خواهد رسید.
مسئول اداره مالیات هر گاه دلایل و اسناد ارائهشده توسط مودی را برای رد برگ تشخیص یا تعدیل درآمد موثر تشخیص ندهد، باید مراتب را بهصورت مستدل در ظهر برگ تشخیص، منعکس و پرونده را برای بررسی به هیات حل اختلاف ارجاع دهد. توجه داشته باشید که براساس ماده ۲۳۹ ق.م.م، در مواردی که مودی ظرف ۳۰ روز بهصورت کتبی اعتراض نکند یا در مهلت تعیینشده در ماده مذکور به اداره امور مالیاتی مربوط مراجعه نکند، درآمد تعیینشده در برگ تشخیص مالیات قطعی است و باید نسبت به پرداخت آن اقدام کند.
فرآیند رسیدگی به اعتراض در چند مرحله انجام میشود
- بررسی درونسازمانی (مرحله مصالحه) : اداره مالیاتی ابتدا بررسی میکند که آیا دلایل مؤدی موجه است یا خیر. در برخی موارد، با پذیرش اعتراض، برگ تشخیص اصلاح میشود. در غیر این صورت، پرونده به هیأت حل اختلاف مالیاتی ارسال میگردد.
- ارجاع به هیأت حل اختلاف بدوی: هیأت بدوی متشکل از سه نفر است (نماینده اداره مالیات، نماینده اتاق بازرگانی یا تشکل صنفی و یک قاضی بازنشسته یا کارشناس مالیاتی مستقل). پس از بررسی مدارک و شنیدن دفاعیات، رأی صادر میشود.
- امکان تجدیدنظر : چنانچه مؤدی یا اداره مالیاتی به رأی بدوی اعتراض داشته باشند، موضوع در هیأت تجدیدنظر مالیاتی بررسی میشود. رأی این هیأت غالباً قطعی است.
نحوه انتخاب نماینده در هیأت حل اختلاف مالیاتی
امتیازی که در فرایند اعتراض به برگ تشخیص مالیات به مؤدیان تعلق می گیرد این است که مودیان میتوانند نماینده خود را در هیئتهای حل اختلاف انتخاب و معرفی کند. این هیئتها از سه نفر تشکیل شده است ، یک نماینده از سازمان مالیاتی، یک قاضی یا حقوقدان بیطرف، و نفر سوم که توسط مؤدی انتخاب میشود. این نماینده را میتوان از نهادهایی مانند اتاق بازرگانی، کانون وکلا، مرکز وکلا، جامعه حسابداران رسمی یا جامعه مشاورین رسمی انتخاب کرد که به عنوان یک وکیل از مؤدی دفاع خواهد کرد. بسیاری از مؤدیان از این حق خود بیاطلاع هستند. به هر حال مودی میتواند شخصاً یا توسط نمایندهای از طرف خود در جلسات هیأت حضور یابد و در صورتی که تمایل به معرفی نماینده داشته باشد نماینده میتواند:
- وکیل رسمی دادگستری
- حسابدار رسمی
- مدیر مالی یا مدیرعامل شرکت با معرفینامه رسمی
- مشاور مالیاتی
نکته : مودیان باید در خصوص انتخاب و معرفی نماینده جهت حضور در هیات های حل اختلاف دقت نمایند ، چرا که حضور در هیات ، فرصتی جهت بازیابی پرونده مالیاتی و رسیدگی به آن خواهد بود و با انتخاب درست نماینده ، مودیان می توانند از این فرصت کمال استفاده را نمایند و در صورتی که نماینده معرفی شده دارای مدارک و صلاحیت حرفهای باشد، تأثیر قابل توجهی در دفاع از حقوق مودی خواهد داشت.
مهلت پرداخت برگ تشخیص مالیاتی
در صورتی که مؤدی به برگ تشخیص اعتراض نکند یا اعتراض او رد شود، برگ تشخیص تبدیل به برگ قطعی میگردد . مطابق ماده ۲۱۰ قانون مالیاتهای مستقیم، مودی سی روز از تاریخ ابلاغ برگ قطعی فرصت دارد تا مالیات را پرداخت کند . در صورت عدم پرداخت، اداره امور مالیاتی میتواند از ابزارهای قانونی برای وصول مطالبات استفاده کند، مانند:
- ممنوعالخروجی
- توقیف حساب بانکی
- توقیف اموال منقول و غیرمنقول
- ممنوعیت نقل و انتقال داراییها
این نکته را در نظر داشته باشید که اداره امور مالیاتی تا ۵ سال پس از صدور برگ قطعی مالیات نیز میتواند نسبت به درآمدها یا فعالیتهای کتمانشده ادعای وصول مالیات داشته باشد.
نحوه پرداخت برگ قطعی تشخیص مالیاتی
بعد از قطعی شدن مبلغ مالیات ، مودیان مالیاتی میتوانند به دو روش برای پرداخت مالیات اقدام نمایند :
در صورتی که تمایل به پرداخت کل مبلغ داشته باشند میتوانند یا با مراجعه حضوری به اداراه مالیات محل فعالیت و پرداخت مالیات از طریق دستگاههای پوز نصبشده در این ادارات ، مبلغ مالیات خود را پرداخت نمایند یا از طریق پرتال خود به صورت آنلاین مبلغ مالیات خود را پرداخت نمایند .
برای پرداخت آنلاین بعد از ورود به سایت my.tax.gov.ir با استفاده از کد ملی و رمز عبور، وارد پنل کاربری خود شوید. برای پرداخت برگ تشخیص مالیاتی از منوی سمت راست گزینه «پرداخت قبضهای مالیات» را انتخاب کنید. بعد از مشاهده برگ قطعی مالیات و تایید آن، از طریق درگاه پرداخت اینترنتی و کارتهای عضو شبکه شتاب بهراحتی میتوانید نسبت به پرداخت مالیات خود اقدام کنید.
در صورتی که مودی توانایی پرداخت یکجای مبلغ را نداشته باشد، میتواند درخواست تقسیط بدهد. در صورت موافقت رئیس اداره امور مالیاتی، مالیات در اقساط ماهانه پرداخت میشود.
جمعبندی
اعتراض به برگ تشخیص مالیاتی یکی از حقوق قطعی و قانونی هر مودی است. قانونگذار این مسیر را برای جلوگیری از اشتباهات اداری و تضییع حقوق مردم ایجاد کرده است. اما استفاده مؤثر از این حق، نیازمند آگاهی کامل از فرآیند، زمانبندی صحیح، مستندات معتبر و استدلال منطقی است.
برای کسبوکارها، موفقیت در این اعتراض نه تنها به معنای کاهش مالیات، بلکه تضمینی برای سلامت مالی و اعتبار قانونی شرکت است. توصیه میشود مودیان محترم، حتی قبل از صدور برگ تشخیص، با دقت در نگهداری اسناد و تنظیم صحیح اظهارنامه، جلوی بسیاری از مشکلات را بگیرند.
پرسشهای متداول درباره اعتراض به برگ تشخیص مالیاتی
اگر برگ تشخیص به نشانی قدیمی شرکت ارسال شده باشد، ولی ما آن را دریافت نکرده باشیم، آیا باز هم قطعی محسوب میشود؟
اگر در مهلت ۳۰ روزه نتوانم اعتراض کنم، آیا راه جبرانی وجود دارد؟
